Sloka & Translation

[Sita enquires why Rama is distressed-Rama informs her about his impending banishment and instructs her to stay back in Ayodhya.]

ಅಭಿವಾದ್ಯ ಚ ಕೌಸಲ್ಯಾಂ ರಾಮ ಸ್ಸಂಪ್ರಸ್ಥಿತೋ ವನಮ್.

ಕೃತಸ್ವಸ್ತ್ಯಯನೋ ಮಾತ್ರಾ ಧರ್ಮಿಷ್ಠೇ ವರ್ತ್ಮನಿ ಸ್ಥಿತಃ৷৷2.26.1৷৷

ವಿರಾಜಯನ್ರಾಜಸುತೋ ರಾಜಮಾರ್ಗಂ ನರೈರ್ವೃತಮ್.

ಹೃದಯಾನ್ಯಾಮಮನ್ಥೇವ ಜನಸ್ಯ ಗುಣವತ್ತಯಾ৷৷2.26.2৷৷

ರಾಜಸುತಃ prince, ರಾಮಃ Rama, ಮಾತ್ರಾ by mother, ಕೃತಸ್ವಸ್ತ್ಯಯನ: having been greeted with benedictory rites, ಕೌಶಲ್ಯಾಮ್ to Kausalya, ಅಭಿವಾದ್ಯ ಚ after paying obeisance, ಧರ್ಮಿಷ್ಠೇ in the righteous, ವರ್ತ್ಮನಿ on the path, ಸ್ಥಿತಃ fixed, ವನಮ್ to the forest, ಸಮ್ಪ್ರಸ್ಥಿತಃ set out, ನರೈಃ (ಜನೈಃ) by the people, ವೃತಮ್ surrounded with, ರಾಜಮಾರ್ಗಮ್ highway, ವಿರಾಜಯನ್ illuminating (with his lustre), ಗುಣವತ್ತಯಾ by excellent virtues, ಜನಸ್ಯ people's, ಹೃದಯಾನಿ hearts, ಅಮಮನ್ಥೇವ ಮಪಹೀಲಾ್ (stirred).

After the benedictory rites were performed by his mother Kausalya, Rama paid obeisance to her and staying on the righteous path decided to depart to the forest. He entered the highway thronged with people and illumining it with his lustre and stirred their hearts with (remembrances of) his excellent virtues.

ಅಭಿವಾದ್ಯ ಚ ಕೌಸಲ್ಯಾಂ ರಾಮ ಸ್ಸಂಪ್ರಸ್ಥಿತೋ ವನಮ್.

ಕೃತಸ್ವಸ್ತ್ಯಯನೋ ಮಾತ್ರಾ ಧರ್ಮಿಷ್ಠೇ ವರ್ತ್ಮನಿ ಸ್ಥಿತಃ৷৷2.26.1৷৷

ವಿರಾಜಯನ್ರಾಜಸುತೋ ರಾಜಮಾರ್ಗಂ ನರೈರ್ವೃತಮ್.

ಹೃದಯಾನ್ಯಾಮಮನ್ಥೇವ ಜನಸ್ಯ ಗುಣವತ್ತಯಾ৷৷2.26.2৷৷

ವೈದೇಹೀ ಚಾಪಿ ತತ್ಸರ್ವಂ ನ ಶುಶ್ರಾವ ತಪಸ್ವಿನೀ.

ತದೇವ ಹೃದಿ ತಸ್ಯಾಶ್ಚ ಯೌವರಾಜ್ಯಾಭಿಷೇಚನಮ್৷৷2.26.3৷৷

ತಪಸ್ವಿನೀ engaged in religious austerities (for consecration), ವೈದೇಹೀ ಚಾಪಿ Sita also, ತತ್ಸರ್ವಮ್ all that, ನ ಶುಶ್ರಾವ did not hear, ತಸ್ಯಾಃ her, ಹೃದಿ in heart, ತತ್ that, ಅಭಿಷೇಚನಮ್ ಏವ only consecration (was reflecting).

Sita, her mind preoccupied with thoughts about consecration, was engaged in religious austerities and hence could not hear of all this (development).

ದೇವಕಾರ್ಯಂ ಸ್ವಯಂ ಕೃತ್ವಾ ಕೃತಜ್ಞಾ ಹೃಷ್ಟಚೇತನಾ.

ಅಭಿಜ್ಞಾ ರಾಜಧರ್ಮಾಣಾಂ ರಾಜಪುತ್ರಂ ಪ್ರತೀಕ್ಷತೇ৷৷2.26.4৷৷

ಕೃತಜ್ಞಾ grateful (to god), ರಾಜಧರ್ಮಾಣಾಮ್ duties of a king (palace rituals), ಅಭಿಜ್ಞಾ experienced in, ಹೃಷ್ಟಚೇತನಾ with pleased mind, ಸ್ವಯಮ್ herself, ದೇವಕಾರ್ಯಮ್ worship of gods, ಕೃತ್ವಾ having made, ರಾಜಪುತ್ರಮ್ prince, ಪ್ರತೀಕ್ಷತೇ was awaiting.

Experienced in palace rituals, Sita, grateful (to God) after performing worship of the deities was awaiting in a happy mood the arrival of the prince.

ಪ್ರವಿವೇಶಾಥ ರಾಮಸ್ತು ಸ್ವಂ ವೇಶ್ಮ ಸುವಿಭೂಷಿತಮ್.

ಪ್ರಹೃಷ್ಟಜನಸಮ್ಪೂರ್ಣಂ ಹ್ರಿಯಾ ಕಿಞ್ಚಿದವಾಙ್ಮುಖಃ৷৷2.26.5৷৷

ಅಥ thereafter, ರಾಮಸ್ತು Rama, ಹ್ರಿಯಾ with embarrassment, ಕಿಞ್ಚಿತ್ a little, ಅವಾಙ್ಮುಖಃ with his head bent down, ಪ್ರಹೃಷ್ಟಜನಸಮ್ಪೂರ್ಣಮ್ thronged with excited people, ಸುವಿಭೂಷಿತಮ್ well-decorated, ಸ್ವಂ ವೇಶ್ಮ his own residence, ಪ್ರವಿವೇಶ entered.

His head bent down in embarrassment, Rama entered his well-decorated residence thronged with excited people.

ಅಥ ಸೀತಾ ಸಮುತ್ಪತ್ಯ ವೇಪಮಾನಾ ಚ ತಂ ಪತಿಮ್.

ಅಪಶ್ಯಚ್ಛೋಕಸನ್ತಪ್ತಂ ಚಿನ್ತಾವ್ಯಾಕುಲಿತೇನ್ದ್ರಿಯಮ್৷৷2.26.6৷৷

ಅಥ thereafter, ಸೀತಾ Sita, ಸಮುತ್ಪತ್ಯ entering suddenly, ವೇಪಮಾನಾ ಚ a trembling, ಶೋಕಸನ್ತಪ್ತಮ್ distressed with grief, ಚಿನ್ತಾವ್ಯಾಕುಲಿತೇನ್ದ್ರಿಯಮ್ senses agitated due to anxiety, ತಂ ಪತಿಮ್ her husband, ಅಪಶ್ಯತ್ beheld.

Sita got up suddenly, (her limbs) trembling to see her husband distressed with grief and agitated with anxiety.

ತಾಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಸ ಹಿ ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ನ ಶಶಾಕ ಮನೋಗತಮ್.

ತಂ ಶೋಕಂ ರಾಘವಃ ಸೋಢುಂ ತತೋ ವಿವೃತತಾಂ ಗತಃ৷৷2.26.7৷৷

ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ virtuous, ಸಃ that, ರಾಘವಃ son of the Raghus (Rama), ತಾಮ್ her, ದೃಷ್ಟ್ವಾ having seen, ಮನೋಗತಮ್ in mind, ತಂ ಶೋಕಮ್ that sorrow, ಸೋಢುಮ್ to endure (control), ನ ಶಶಾಕ was not able, ತತಃ for that reason, ವಿವೃತತಾಮ್ ಗತಃ manifested.

On seeing her, virtuous Rama could not contain the sorrow in his mind which manifested (through his external appearance).

ವಿವರ್ಣವದನಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ತಂ ಪ್ರಸ್ವಿನ್ನಮಮರ್ಷಣಮ್.

ಆಹ ದುಃಖಾಭಿಸನ್ತಪ್ತಾ ಕಿಮಿದಾನೀಮಿದಂ ಪ್ರಭೋ!৷৷2.26.8৷৷

ವಿವರ್ಣವದನಮ್ pale face, ಪ್ರಸ್ವಿನ್ನಮ್ heavily perspiring, ಅಮರ್ಷಣಮ್ indignant, ತಮ್ him, ದೃಷ್ಟ್ವಾ having seen, ದುಃಖಾಭಿಸನ್ತಪ್ತಾ consumed with grief, ಆಹ uttered, ಪ್ರಭೋ O Lord, ಇದಾನೀಮ್ now, ಇದಮ್ this, ಕಿಮ್ what?

On seeing Rama with a pale face. indignant and heavily perspiring, Sita, consumed with grief said, My Lord, why are you now like this?

ಅದ್ಯ ಬಾರ್ಹಸ್ಪತ ಶ್ಶ್ರೀಮಾನ್ಯುಕ್ತಃ ಪುಷ್ಯೋನು ರಾಘವ.

ಪ್ರೋಚ್ಯತೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೈಃ ಪ್ರಾಜ್ಞೈಃ ಕೇನ ತ್ವಮಸಿ ದುರ್ಮನಾಃ৷৷2.26.9৷৷

ರಾಘವ O scion of the Raghu race!, ಅದ್ಯ today, ಶ್ರೀಮಾನ್ auspicious one, ಬಾರ್ಹಸ್ಪತಃ with Brihaspati presiding over, ಪುಷ್ಯಃ Pushya star, ಯುಕ್ತಃ as suitable, ಪ್ರಾಜ್ಞೈಃ by learned ones, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೈಃ by brahmins, ಪ್ರೋಚ್ಯತೇ is declared, ತ್ವಮ್ you, ಕೇನ for what reason, ದುರ್ಮನಾಃ ಅಸಿ are dejected?

O scion of the Raghu race, today has been declared by learned brahmins a suitable and auspicious day for consecration under Pushya star with Brihaspati as presiding deity. Then why are you dejected?

ನ ತೇ ಶತಶಲಾಕೇನ ಜಲಫೇನನಿಭೇನ ಚ.

ಆವೃತಂ ವದನಂ ವಲ್ಗು ಛತ್ರೇಣಾಪಿ ವಿರಾಜತೇ৷৷2.26.10৷৷

ವಲ್ಗು charming, ತೇ your, ವದನಮ್ face, ಶತ ಶಲಾಕೇನ with a hundred ribs, ಜಲಫೇನನಿಭೇನ (white) like foam in water, ಛತ್ರೇಣ by umbrella, ಆವೃತಮ್ having been covered, ನ ವಿರಾಜತೇ does not shine.

How is it that your charming face shines not today under a hundred-ribbed umbrella (white) like foam in water?

ವ್ಯಜನಾಭ್ಯಾಂ ಚ ಮುಖ್ಯಾಭ್ಯಾಂ ಶತಪತ್ರನಿಭೇಕ್ಷಣಮ್.

ಚನ್ದ್ರಹಂಸಪ್ರಕಾಶಾಭ್ಯಾಂ ವೀಜ್ಯತೇ ನ ತವಾನನಮ್৷৷2.26.11৷৷

ಶತಪತ್ರನಿಭೇಕ್ಷಣಮ್ eyes resembling lotus, ತವ ಆನನಮ್ your face, ಚನ್ದ್ರಹಂಸ ಪ್ರಕಾಶಾಭ್ಯಾಮ್ with the glow of the moon or swan, ಮುಖ್ಯಾಭ್ಯಾಮ್ by the excellent, ವ್ಯಜನಾಭ್ಯಾಮ್ with fans, ನ ವೀಜ್ಯತೇ is not being fanned.

(How is it that) your face, with its lotus-like eyes is not being fanned by excellent fans of the colour of the Moon or the swan.

ವಾಗ್ಮಿನೋ ವನ್ದಿನಶ್ಚಾಪಿ ಪ್ರಹೃಷ್ಟಾಸ್ತ್ವಾಂ ನರರ್ಷಭ.

ಸ್ತುವನ್ತೋ ನಾತ್ರ ದೃಶ್ಯನ್ತೇ ಮಙ್ಗಲೈಃ ಸ್ಸೂತಮಾಗಧಾಃ৷৷2.26.12৷৷

ನರರ್ಷಭ O best among men! ವಾಗ್ಮಿನ: eloquent men, ವನ್ದಿನಶ್ಚಾಪಿ panegyrists, ಸೂತಮಾಗಧಾಃ charioteers and bards, ಪ್ರಹೃಷ್ಟಾಃ delighted, ತ್ವಾಮ್ you, ಮಙ್ಗಲೈಃ with auspicious words, ಸ್ತುವನ್ತಃ praising, ಅತ್ರ here, ನ ದೃಶ್ಯನ್ತೇ are not seen.

(How is it that) O best among men! eloquent panegyrists, charioteers, bards are not seen singing your praise with auspicious words?

ನ ತೇ ಕ್ಷೌದ್ರಂ ಚ ದಧಿ ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ವೇದಪಾರಗಾಃ.

ಮೂರ್ಧ್ನಿ ಮೂರ್ಧಾಭಿಷಿಕ್ತಸ್ಯ ದದತಿ ಸ್ಮ ವಿಧಾನತಃ৷৷2.26.13৷৷

ವೇದಪಾರಗಾಃ versed in the Vedas, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಃ brahmins, ಮೂರ್ಧಾಭಿಷಿಕ್ತಸ್ಯ having been consecrated, ತೇ your, ಮೂರ್ಧ್ನಿ on head, ವಿಧಾನತಃ conforming to rites, ಕ್ಷೌದ್ರಂ ಚ honey also, ದಧಿ ಚ curds, ನ ದದತಿ ಸ್ಮ did not sprinkle.

How is it that brahmins versed in the Vedas have not duly sprinkled the mixture of honey and curd on your head (prior to your consecration)?

ನ ತ್ವಾಂ ಪ್ರಕೃತಯ ಸ್ಸರ್ವಾ ಶ್ಶ್ರೇಣೀಮುಖ್ಯಾಶ್ಚ ಭೂಷಿತಾಃ.

ಅನುವ್ರಜಿತುಮಿಚ್ಛನ್ತಿ ಪೌರಜಾನಪದಾಸ್ತಥಾ৷৷2.26.14৷৷

ಸರ್ವಾಃ all, ಪ್ರಕೃತಯಃ ministers, ಶ್ರೇಣೀಮುಖ್ಯಾಶ್ಚ also the heads of guilds, ತಥಾ also, ಪೌರಜಾನಪದಾಃ citizens of towns and villages, ಭೂಷಿತಾಃ adorned, ತ್ವಾಮ್ you, ಅನುವ್ರಜಿತುಮ್ to follow, ನ ಇಚ್ಛನ್ತಿ do not seek.

How is it that well-adorned ministers, citizens from towns and villages, heads of guilds and others do not follow you?

ಚತುರ್ಭಿರ್ವೇಗಸಮ್ಪನ್ನೈರ್ಹಯೈಃ ಕಾಞ್ಚನಭೂಷಿತೈಃ.

ಮುಖ್ಯಃ ಪುಷ್ಯರಥೋ ಯುಕ್ತಃ ಕಿಂ ನ ಗಚ್ಛತಿ ತೇಗ್ರತಃ৷৷2.26.15৷৷

ವೇಗಸಮ್ಪನ್ನೈಃ running swiftly, ಕಾಞ್ಚನಭೂಷಿತೈಃ decorated with gold, ಚತುರ್ಭಿಃ four, ಹಯೈಃ horses, ಯುಕ್ತಃ
harnessed, ಮುಖ್ಯಃ important, ಪುಷ್ಯರಥಃ ceremonial chariot, ಕಿಮ್ why, ತೇ ಅಗ್ರತಃ preceding you, ನ ಗಚ್ಛತಿ is not going.

How is it that the chief ceremonial chariot, decorated with gold and harnessed by four galloping horses is not preceding you?

ಹಸ್ತೀ ಚಾಗ್ರತ ಶ್ಶ್ರೀಮಾಂ ಸ್ತವ ಲಕ್ಷಣಪೂಜಿತಃ.

ಪ್ರಯಾಣೇ ಲಕ್ಷ್ಯತೇ ವೀರ! ಕೃಷ್ಣಮೇಘಗಿರಿ ಪ್ರಭಃ৷৷2.26.16৷৷

ವೀರ! O valiant one!, ತವ your, ಪ್ರಯಾಣೇ in your journey, ಅಗ್ರತಃ in front, ಲಕ್ಷಣಪೂಜಿತಃ endowed with good features and revered, ಕೃಷ್ಣಮೇಘಗಿರಿಪ್ರಭಃ with the lustre of a dark cloud or a mountain, ಶ್ರೀಮಾನ್ auspicious one, ಹಸ್ತೀ an elephant, ನ ಲಕ್ಷ್ಯತೇ is not seen.

How is it that the elephant, whose lustre resembles that of a mountain or a dark cloud and endowed with auspicious features is not seen leading your procession, O valiant one!

ನ ಚ ಕಾಞ್ಚನಚಿತ್ರಂ ತೇ ಪಶ್ಯಾಮಿ ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ!.

ಭದ್ರಾಸನಂ ಪುರಸ್ಕೃತ್ಯ ಯಾನ್ತಂ ವೀರ ಪುರಸ್ಕೃತಮ್৷৷2.26.17৷৷

ವೀರ O heroic one!, ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ O one with a pleasant countenance!, ಕಾಞ್ಚನಚಿತ್ರಮ್ carved in gold, ತೇ to you, ಭದ್ರಾಸನಮ್ throne, ಪುರಸ್ಕೃತ್ಯ keeping in front of, ಯಾನ್ತಮ್ proceeding, ಪುರಸ್ಕೃತಮ್ keeping in front, ನ ಚ ಪಶ್ಯಾಮಿ I do not see.

O heroic one! O handsome one! how is it that I do not see your attendants proceeding in front with the throne carved in gold?

ಅಭಿಷೇಕೋ ಯಥಾ ಸಜ್ಜಃ ಕಿಮಿದಾನೀಮಿದಂ ತವ.

ಅಪೂರ್ವೋ ಮುಖವರ್ಣಶ್ಚ ನ ಪ್ರಹರ್ಷಶ್ಚ ಲಕ್ಷ್ಯತೇ৷৷2.26.18৷৷

ಅಭಿಷೇಕಃ consecration, ಯಥಾ as, ಸಜ್ಜಃ arranged, ತವ your, ಮುಖವರ್ಣಃ complexion of your face, ಅಪೂರ್ವಃ unusual, ಪ್ರಹರ್ಷಶ್ಚ delightful, ನ ಲಕ್ಷ್ಯತೇ not seen, ಇದಾನೀಮ್ now, ಇದಮ್ this, ಕಿಮ್ why?

How is it that when arrangements are under way now for your consecration, the complexion of your countenance does not look like what it was before? There is no joy on your face.

ಇತೀವ ವಿಲಪನ್ತೀಂ ತಾಂ ಪ್ರೋವಾಚ ರಘುನನ್ದನಃ.

ಸೀತೇ! ತತ್ರ ಭವಾಂಸ್ತಾತಃ ಪ್ರವ್ರಾಜಯತಿ ಮಾಂ ವನಮ್৷৷2.26.19৷৷

ಇತೀವ in this way, ವಿಲಪನ್ತೀಮ್ lamenting, ತಾಮ್ to her, ರಘುನನ್ದನಃ Rama, ಪ್ರೋವಾಚ said , ಸೀತೇ O Sita,
ತತ್ರಭವಾನ್ venerable, ತಾತಃ father, ಮಾಮ್ me, ವನಮ್ to the forest, ಪ್ರವ್ರಾಜಯತಿ banishing.

O Sita! my venerable father is banishing me to the forest, said Rama, the scion of the Raghus, the joy of the Raghu race, seeing her thus lamenting.

ಕುಲೇ ಮಹತಿ ಸಮ್ಭೂತೇ ಧರ್ಮಜ್ಞೇ ಧರ್ಮಚಾರಿಣಿ!.

ಶೃಣು ಜಾನಕಿ! ಯೇನೇದಂ ಕ್ರಮೇಣಾಭ್ಯಾಗತಂ ಮಮ৷৷2.26.20৷৷

ಮಹತಿ in a noble, ಕುಲೇ family, ಸಮ್ಭೂತೇ born in, ಧರ್ಮಜ್ಞೇ knower of righteousness, ಧರ್ಮಚಾರಿಣಿ for an observer of righteousness, ಜಾನಕಿ Sita, ಯೇನ ಕ್ರಮೇಣ in such course, ಇದಮ್ this, ಅಭ್ಯಾಗತಮ್ has befallen, ಶೃಣ listen.

You were born in a noble family. You know and practise dharma. I shall tell you how this banishment has come about. Do listen.

ರಾಜ್ಞಾ ಸತ್ಯಪ್ರತಿಜ್ಞೇನ ಪಿತ್ರಾ ದಶರಥೇನ ಚ.

ಕೈಕೇಯ್ಯೈ ಮಮ ಮಾತ್ರೇ ತು ಪುರಾ ದತ್ತೌ ಮಹಾವರೌ৷৷2.26.21৷৷

ರಾಜ್ಞಾ by the king, ಸತ್ಯಪ್ರತಿಜ್ಞೇನ true to his promise, ಪಿತ್ರಾ my father, ದಶರಥೇನ by Dasaratha, ಪುರಾ earlier, ಮಮ ಮಾತ್ರೇ to my mother, ಕೈಕೇಯ್ಯೈ to Kaikeyi, ಮಹಾವರೌ two great boons, ದತ್ತೌ were given.

My father, king Dasaratha, true to his promise, had earlier granted two great boons
to my mother Kaikeyi.

ತಯಾದ್ಯ ಮಮ ಸಜ್ಜೇಸ್ಮಿನ್ನಭಿಷೇಕೇ ನೃಪೋದ್ಯತೇ.

ಪ್ರಚೋದಿತ ಸ್ಸ ಸಮಯೋ ಧರ್ಮೇಣ ಪ್ರತಿನಿರ್ಜಿತಃ৷৷2.26.22৷৷

ಅದ್ಯ now, ನೃಪೋದ್ಯತೇ the king was getting ready, ಮಮ my, ಅಸ್ಮಿನ್ ಅಭಿಷೇಕೇ for this consecration, ಸಜ್ಜೇ in the preparation, ತಯಾ by her, ಸಃ that, ಸಮಯಃ promise, ಪ್ರಚೋದಿತಃ was urged, ಧರ್ಮೇಣ in the name of righteousness, ಪ್ರತಿನಿರ್ಜಿತಃ has been conquered.

When the king was preparing for my consecration, she reminded him of the promise and in the name of righteousness he has been cornered.

ಚತುರ್ದಶ ಹಿ ವರ್ಷಾಣಿ ವಸ್ತವ್ಯಂ ದಣ್ಡಕೇ ಮಯಾ.

ಪಿತ್ರಾ ಮೇ ಭರತಶ್ಚಾಪಿ ಯೌವರಾಜ್ಯೇ ನಿಯೋಜಿತಃ৷৷2.26.23৷৷

ಮಯಾ by me, ಚತುರ್ದಶ ವರ್ಷಾಣಿ fourteen years, ದಣ್ಡಕೇ in Dandaka forest, ವಸ್ತವ್ಯಮ್ am to dwell, ಮೇ ಪಿತ್ರಾ by my father, ಭರತಶ್ಚಾಪಿ Bharata also, ಯೌವರಾಜ್ಯೇ as heir-apparent, ನಿಯೋಜಿತಃ has been appointed.

I am to dwell in the Dandaka forest for fourteen years while father has appointed Bharata prince-regent.

ಸೋಹಂ ತ್ವಾಮಾಗತೋ ದ್ರಷ್ಟುಂ ಪ್ರಸ್ಥಿತೋ ವಿಜನಂ ವನಮ್.

ಭರತಸ್ಯ ಸಮೀಪೇ ತು ನಾಹಂ ಕಥ್ಯಃ ಕದಾಚನ৷৷2.26.24৷৷

ಬುದ್ಧಿಯುಕ್ತಾ ಹಿ ಪುರುಷಾ ನ ಸಹನ್ತೇ ಪರಸ್ತವಮ್.

ತಸ್ಮಾನ್ನತೇ ಗುಣಾಃ ಕಥ್ಯಾ ಭರತಸ್ಯಾಗ್ರತೋ ಮಮ৷৷2.26.25৷৷

ವಿಜನಮ್ desolate, ವನಮ್ forest, ಪ್ರಸ್ಥಿತಃ set to depart, ಸಃ ಅಹಮ್ such me, ತ್ವಾಮ್ you, ದ್ರಷ್ಟುಮ್ to see, ಆಗತಃ I have come, ಭರತಸ್ಯ Bharata's, ಸಮೀಪೇ in the presence of, ಕದಾಚನ at any time, ಅಹಮ್ I, ನ ಕಥ್ಯಃ not to be told , ಬುದ್ಧಿಯುಕ್ತಾಃ intellectuals, ಪುರುಷಾಃ men, ಪರಸ್ತವಮ್ praising others ,
ನ ಸಹನ್ತೇ ಹಿ cannot endure, ತಸ್ಮಾತ್ for that reason, ಭರತಸ್ಯ Bharata's, ಅಗ್ರತಃ infront of, ತೇ those, ಮಮ ಗುಣಾಃ my virtues, ನ ಕಥ್ಯಾಃ should not be mentioned.

I have come to see you before departing for the desolate Dandaka forest. You should never praise me in the presence of Bharata because intellectuals cannot tolerate others being praised before them. You should never extol my virtues before him.

ನಾಪಿ ತ್ವಂ ತೇನ ಭರ್ತವ್ಯಾ ವಿಶೇಷೇಣ ಕದಾಚನ.

ಅನುಕೂಲತಯಾ ಶಕ್ಯಂ ಸಮೀಪೇ ತ್ವಸ್ಯ ವರ್ತಿತುಮ್৷৷2.26.26৷৷

ತ್ವಮ್ you, ತೇನ by him, ಕದಾಚನ at any time, ವಿಶೇಷೇಣ with a special treatment, ನ ಭರ್ತವ್ಯಾ should not be supported, ಅನುಕೂಲತಯಾ ತು by being favourable only, ಅಸ್ಯ his, ಸಮೀಪೇ in his vicinity, ವರ್ತಿತುಮ್ to remain, ಶಕ್ಯಮ್ is possible.

Never expect special treatment from Bharata. You can (continue to) stay with him (here) by conducting yourself in a favourable manner.

ತಸ್ಮೈ ದತ್ತಂ ನೃಪತಿನಾ ಯೌವರಾಜ್ಯಂ ಸನಾತನಮ್.

ಸ ಪ್ರಸಾದ್ಯಸ್ತ್ವಯಾ ಸೀತೇ! ನೃಪತಿಶ್ಚ ವಿಶೇಷತಃ৷৷2.26.27৷৷

ನೃಪತಿನಾ by the king, ತಸ್ಮೈ for him, ಸನಾತನಮ್ perpetual, ಯೌವರಾಜ್ಯಮ್ regency, ದತ್ತಮ್ given, ಸೀತೇ O Sita, ಸಃ he, ತ್ವಯಾ by you, ಪ್ರಸಾದ್ಯಃ has to be pleased, ನೃಪತಿಶ್ಚ king also, ವಿಶೇಷತಃ especially.

O Sita! the king has conferred the hereditary regency on him. Therefore, O Sita, you must make efforts to win his favour, especially a king's.

ಅಹಂ ಚಾಪಿ ಪ್ರತಿಜ್ಞಾಂ ತಾಂ ಗುರೋಸ್ಸಮನುಪಾಲಯನ್.

ವನಮದ್ಯೈವ ಯಾಸ್ಯಾಮಿ ಸ್ಥಿರಾ ಭವ ಮನಸ್ವಿನೀ!৷৷2.26.28৷৷

ಅಹಂ ಚಾಪಿ I also, ಗುರೋಃ father's, ತಾಂ ಪ್ರತಿಜ್ಞಾಮ್ that promise, ಸಮನುಪಾಲಯನ್ while fulfilling, ಅದ್ಯೈವ now itself, ವನಮ್ to the forest, ಯಾಸ್ಯಾಮಿ shall go, ಮನಸ್ವಿನಿ high-minded, Sita, ತ್ವಮ್ you, ಸ್ಥಿರಾ ಭವ
keep steady.

I am leaving for the forest right away for fulfilling my father's pledge. O high-minded Sita! be steady.

ಯಾತೇ ಚ ಮಯಿ ಕಲ್ಯಾಣಿ ವನಂ ಮುನಿನಿಷೇವಿತಮ್.

ವ್ರತೋಪವಾಸಪರಯಾ ಭವಿತವ್ಯಂ ತ್ವಯಾನಘೇ৷৷2.26.29৷৷

ಅನಘೇ O sinless one, ಕಲ್ಯಾಣಿ O auspicious one, ಮಯಿ me, ಮುನಿನಿಷೇವಿತಮ್ inhabited by
ascetics, ವನಮ್ to the forest, ಯಾತೇ when I am gone, ತ್ವಯಾ by you, ವ್ರತೋಪವಾಸ ಪರಯಾ engaged in vratas and fasting, ಭವಿತವ್ಯಮ್ should be done.

O sinless, auspicious one! engage yourself in vratas and fasting after my departure to the forest inhabited by ascetics.

ಕಾಲ್ಯಮುತ್ಥಾಯ ದೇವಾನಾಂ ಕೃತ್ವಾ ಪೂಜಾಂ ಯಥಾವಿಧಿ.

ವನ್ದಿತವ್ಯೋ ದಶರಥಃ ಪಿತಾ ಮಮ ನರೇಶ್ವರಃ৷৷2.26.30৷৷

ಕಾಲ್ಯಮ್ fimely, ಉತ್ಥಾಯ rising, ಯಥಾವಿಧಿ according to the prescribed rituals, ದೇವಾನಾಮ್ of the gods, ಪೂಜಾಮ್ ಕೃತ್ವಾ having worshipped, ಮಮ ಪಿತಾ my father, ನರೇಶ್ವರಃ lord of the people, ದಶರಥಃ to Dasaratha, ವನ್ದಿತವ್ಯಃ is worthy of homage (by you).

You must rise in time and with the (household) gods duly worshipped, pay obeisance to my father, king Dasaratha.

ಮಾತಾ ಚ ಮಮ ಕೌಶಲ್ಯಾ ವೃದ್ಧಾ ಸನ್ತಾಪಕರ್ಶಿತಾ.

ಧರ್ಮಮೇವಾಗ್ರತಃ ಕೃತ್ವಾ ತ್ವತ್ತ ಸ್ಸಮ್ಮಾನಮರ್ಹತಿ৷৷2.27.31৷৷

ಸನ್ತಾಪಕರ್ಶಿತಾ emaciated due to grief, ವೃದ್ಧಾ aged, ಮಮ ಮಾತಾ ಚ my mother, ಕೌಶಲ್ಯಾ Kausalya, ಧರ್ಮಮೇವ duty only, ಅಗ್ರತಃ ಕೃತ್ವಾ placing ahead, ತ್ವತ್ತಃ by you, ಸಮ್ಮಾನಮ್ respect, ಅರ್ಹತಿ deserves.

You should give importance to duty(dharma) and show respect to my aged mother
who is emaciated due to grief.

ವನ್ದಿತವ್ಯಾಶ್ಚ ತೇ ನಿತ್ಯಂ ಯಾ ಶ್ಶೇಷಾ ಮಮ ಮಾತರಃ.

ಸ್ನೇಹ ಪ್ರಣಯಸಮ್ಭೋಗೈ ಸ್ಸಮಾ ಹಿ ಮಮ ಮಾತರಃ৷৷2.26.32৷৷

ಶೇಷಾಃ the rest of them, ಯಾ ಮಮ ಮಾತರಃ my mothers, ತೇ to you also, ನಿತ್ಯಮ್ always, ವನ್ದಿತವ್ಯಾಃ should be respected, ಮಮ my, ಮಾತರಃ mothers, ಸ್ನೇಹಪ್ರಣಯ ಸಮ್ಭೋಗೈಃ with love, affection and service, ಸಮಾಃ ಹಿ are equal.

In terms of love, affection and service, the rest of my mothers are all equal. Therefore, you must pay them due respect regularly.

ಭ್ರಾತೃಪುತ್ರಸಮೌ ಚಾಪಿ ದ್ರಷ್ಟವ್ಯೌ ಚ ವಿಶೇಷತಃ.

ತ್ವಯಾ ಭರತಶತ್ರುಘ್ನೌ ಪ್ರಾಣೈಃ ಪ್ರಿಯತರೌ ಮಮ৷৷2.26.33৷৷

ಮಮ to me, ಪ್ರಾಣೈಃ more than life , ಪ್ರಿಯತರೌ dearer, ಭರತಶತ್ರುಘ್ನೌ Bharata and Satrughna, ವಿಶೇಷತಃ specially, ತ್ವಯಾ by you, ಭ್ರಾತೃಪುತ್ರಸಮೌ as your brother and your sons, ದ್ರಷ್ಟವ್ಯೌ ಚ are to be looked after.

What is more important is that you should look on Bharata as your brother and Satrughna as your son. They are dearer to me than my life.

ವಿಪ್ರಿಯಂ ನ ಚ ಕರ್ತವ್ಯಂ ಭರತಸ್ಯ ಕದಾಚನ.

ಸ ಹಿ ರಾಜಾ ಪ್ರಭುಶ್ಚೈವ ದೇಶಸ್ಯ ಚ ಕುಲಸ್ಯ ಚ৷৷2.26.34৷৷

ಕದಾಚನ at any time, ಭರತಸ್ಯ of Bharata, ವಿಪ್ರಿಯಮ್ disagreeable, ನ ಕರ್ತವ್ಯಮ್ should not be done, ಸಃ he, ದೇಶಸ್ಯ ಚ of the country, ಕುಲಸ್ಯ ಚ of the family also, ರಾಜಾ king, ಪ್ರಭುಶ್ಚೈವ also the lord.

Now Bharata is the king of the country and head of the family. Therefore, you should never do anything disagreeable to him.

ಆರಾಧಿತಾ ಹಿ ಶೀಲೇನ ಪ್ರಯತ್ನೈಶ್ಚೋಪಸೇವಿತಾಃ.

ರಾಜಾನ ಸ್ಸಮ್ಪ್ರಸೀದನ್ತಿ ಕುಪ್ಯನ್ತಿಚ ವಿಪರ್ಯಯೇ৷৷2.26.35৷৷

ರಾಜಾನ: kings, ಶೀಲೇನ with good conduct, ಆರಾಧಿತಾಃ are gratified, ಪ್ರಯತ್ನೈಃ with endeavours, ಉಪಸೇವಿತಾಃ having been served, ಸಮ್ಪ್ರಸೀದನ್ತಿ are satisfied, ವಿಪರ್ಯಯೇ in contrary to that, ಕುಪ್ಯನ್ತಿಚ are also enraged.

Kings are gratified if they are served with zeal and good conduct. If the contrary happens, they get provoked.

ಔರಸಾನಪಿ ಪುತ್ರಾನ್ಹಿ ತ್ಯಜನ್ತ್ಯಹಿತಕಾರಿಣಃ.

ಸಮರ್ಥಾನ್ಸಮ್ಪ್ರಗೃಹ್ಣನ್ತಿ ಜನಾನಪಿ ನರಾಧಿಪಾಃ৷৷2.26.36৷৷

ನರಾಧಿಪಾಃ kings, ಅಹಿತಕಾರಿಣಃ harmful men, ಔರಸಾನ್ ಪುತ್ರಾನಪಿ even their own sons, ತ್ಯಜನ್ತಿ will abandon, ಸಮರ್ಥಾನ್ capable men, ಜನಾನಪಿ even other people, ಸಮ್ಪ್ರಗೃಹ್ಣನ್ತಿ accept.

Kings abandon (even) their own sons if they are harmful and receive capable people even if they are strangers.

ಸಾ ತ್ವಂ ವಸೇಹ ಕಲ್ಯಾಣಿ! ರಾಜ್ಞಸ್ಸಮನುವರ್ತಿನೀ.

ಭರತಸ್ಯ ರತಾ ಧರ್ಮೇ ಸತ್ಯವ್ರತಪರಾಯಣಾ৷৷2.26.37৷৷

ಕಲ್ಯಾಣಿ O auspicious one!, ಸಾ ತ್ವಮ್ so you, ರಾಜ್ಞಃ of the king, ಭರತಸ್ಯ of Bharata, ಸಮನುವರ್ತಿನೀ an obedient lady, ಧರ್ಮೇ in righteousness, ರತಾ absorbed one, ಸತ್ಯವ್ರತ ಪರಾಯಣಾ following the truth and the vows, ಇಹ ವಸ live here.

O auspicious one live here by being obedient to king Bharata. Absorbed in righteousness, follow truth and (religious) vows.

ಅಹಂ ಗಮಿಷ್ಯಾಮಿ ಮಹಾವನಂ ಪ್ರಿಯೇ!

ತ್ವಯಾ ಹಿ ವಸ್ತವ್ಯಮಿಹೈವ ಭಾಮಿನಿ!.

ಯಥಾ ವ್ಯಲೀಕಂ ಕುರುಷೇ ನ ಕಸ್ಯ ಚಿ-

ತ್ತಥಾ ತ್ವಯಾ ಕಾರ್ಯಮಿದಂ ವಚೋ ಮಮ৷৷2.26.38৷৷

ಪ್ರಿಯೇ O beloved one, ಭಾಮಿನಿ beauty (Sita), ಅಹಮ್ I, ಮಹಾವನಮ್ to the great forest, ಗಮಿಷ್ಯಾಮಿ I am going, ತ್ವಯಾ by you, ಇಹೈವ here itself, ಕಸ್ಯಚಿತ್ to any one, ಯಥಾ in any way, ವ್ಯಲೀಕಮ್ harm, ನ ಕುರುಷೇ would not do, ತಥಾ in that way, ವಸ್ತವ್ಯಮ್ you shall live here, ಮಮ my, ಇದಂ ವಚಃ these words, ಕಾರ್ಯಮ್ should be done.

O my beloved Sita! I am going to the wild forest. Stay here and never cause displeasure to any one in any way. Could you carry out these words of mine?
ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡೇ ಷಡ್ವಿಂಶಸ್ಸರ್ಗಃ৷৷
Thus ends the twentysixth sarga of Ayodhyakanda of the holy Ramayana, the first epic composed by sage Valmiki.