Sloka & Translation

[Sumantra pleads with Kaikeyi to change her mind--Kaikeyi refuses.]

ತತೋ ನಿರ್ಧೂಯ ಸಹಸಾ ಶಿರೋ ನಿಶ್ಶ್ವಸ್ಯ ಚಾಸಕೃತ್.

ಪಾಣೌ ಪಾಣಿಂ ವಿನಿಷ್ಪಿಷ್ಯ ದನ್ತಾನ್ ಕಟಕಟಾಪ್ಯ ಚ ৷৷2.35.1৷৷

ಲೋಚನೇ ಕೋಪಸಂರಕ್ತೇ ವರ್ಣಂ ಪೂರ್ವೋಚಿತಂ ಜಹತ್.

ಕೋಪಾಭಿಭೂತಸ್ಸಹಸಾ ಸನ್ತಾಪಮಶುಭಂ ಗತಃ৷৷2.35.2৷৷

ಮನಃ ಸಮೀಕ್ಷಮಾಣಶ್ಚ ಸೂತೋ ದಶರಥಸ್ಯ ಸಃ.

ಕಮ್ಪಯನ್ನಿವ ಕೈಕೇಯ್ಯಾ ಹೃದಯಂ ವಾಕ್ಛರೈಶ್ಶಿತೈಃ ৷৷2.35.3৷৷

ವಾಕ್ಯವಜ್ರೈರನುಪಮೈರ್ನಿರ್ಭಿನ್ದನ್ನಿವ ಚಾಶುಭೈಃ.

ಕೈಕೇಯ್ಯಾ ಸ್ಸರ್ವಮರ್ಮಾಣಿ ಸುಮನ್ತ್ರಃ ಪ್ರತ್ಯಭಾಷತ৷৷2.35.4৷৷

ತತಃ thereafter, ಸೂತಃ charioteer, ಸುಮನ್ತ್ರಃ Sumantra, ಸಹಸಾ suddenly, ಶಿರಃ head, ನಿರ್ಧೂಯ shaking, ಅಸಕೃತ್ frequently, ನಿಃಶ್ವಸ್ಯ sighing, ಪಾಣೌ in the palm, ಪಾಣಿಮ್ the other palm, ವಿನಿಷ್ಪಿಷ್ಯ crushing, ದನ್ತಾನ್ teeth, ಕಟಕಟಾಪ್ಯಚ grinding, ಕೋಪಸಂರಕ್ತೇ both turned red due to anger, ಲೋಚನೇ both eyes, ಪೂರ್ವೋಚಿತಮ್ previous (natural), ವರ್ಣಮ್ complexion, ಜಹತ್ while abandoning, ಕೋಪಾಭಿಭೂತಃ overcome with anger, ಸಹಸಾ suddenly, ಅಶುಭಮ್ inauspicious, ಸನ್ತಾಪಮ್ grief, ಗತಃ turned, ದಶರಥಸ್ಯ Dasaratha's, ಮನಃ mind, ಸಮೀಕ್ಷಮಾಣಶ್ಚ while observing, ಶಿತೈಃ with sharp, ವಾಕ್ಛರೈಃ arrows of words, ಕೈಕೇಯ್ಯಾಃ Kaikeyi's, ಹೃದಯಮ್ heart, ಕಮ್ಪಯನ್ನಿವ as if piercing, ಅನುಪಮೈಃ incomparable, ಅಶುಭೈಃ inauspicious, ವಾಕ್ಯವಜ್ರೈಃ with thunder-like words, ಕೈಕೇಯ್ಯಾಃ Kaikeyi's, ಸರ್ವಮರ್ಮಾಣಿ vital parts, ಭಿನ್ದನ್ನಿವ as if piercing, ಪ್ರತ್ಯಭಾಷತ replied.

Overcome with anger, charioteer Sumantra started shaking his head and sighing off and on, crushing his palms and grinding his teeth. His eyes turned red due to anger. Overcome with a sudden, ominous grief, the complexion of his face turned red. Sumantra understood the mind of Dasaratha. With sharp arrows of words as if piercing the heart of Kaikeyi, he denounced her in exceptionally harsh words which, like thunderbolt, cut her to the quick:

ತತೋ ನಿರ್ಧೂಯ ಸಹಸಾ ಶಿರೋ ನಿಶ್ಶ್ವಸ್ಯ ಚಾಸಕೃತ್.

ಪಾಣೌ ಪಾಣಿಂ ವಿನಿಷ್ಪಿಷ್ಯ ದನ್ತಾನ್ ಕಟಕಟಾಪ್ಯ ಚ ৷৷2.35.1৷৷

ಲೋಚನೇ ಕೋಪಸಂರಕ್ತೇ ವರ್ಣಂ ಪೂರ್ವೋಚಿತಂ ಜಹತ್.

ಕೋಪಾಭಿಭೂತಸ್ಸಹಸಾ ಸನ್ತಾಪಮಶುಭಂ ಗತಃ৷৷2.35.2৷৷

ಮನಃ ಸಮೀಕ್ಷಮಾಣಶ್ಚ ಸೂತೋ ದಶರಥಸ್ಯ ಸಃ.

ಕಮ್ಪಯನ್ನಿವ ಕೈಕೇಯ್ಯಾ ಹೃದಯಂ ವಾಕ್ಛರೈಶ್ಶಿತೈಃ ৷৷2.35.3৷৷

ವಾಕ್ಯವಜ್ರೈರನುಪಮೈರ್ನಿರ್ಭಿನ್ದನ್ನಿವ ಚಾಶುಭೈಃ.

ಕೈಕೇಯ್ಯಾ ಸ್ಸರ್ವಮರ್ಮಾಣಿ ಸುಮನ್ತ್ರಃ ಪ್ರತ್ಯಭಾಷತ৷৷2.35.4৷৷

ಯಸ್ಯಾಸ್ತವ ಪತಿಸ್ತ್ಯಕ್ತೋ ರಾಜಾ ದಶರಥಃ ಸ್ವಯಮ್.

ಭರ್ತಾ ಸರ್ವಸ್ಯ ಜಗತಃ ಸ್ಥಾವರಸ್ಯ ಚರಸ್ಯ ಚ৷৷2.35.5৷৷

ನ ಹ್ಯಕಾರ್ಯತಮಂ ಕಿಞ್ಚಿತ್ತವ ದೇವೀಹ ವಿದ್ಯತೇ.

ದೇವಿ O Kaikeyi !, ಯಸ್ಯಾಃ ತವ your, ಪತಿಃ husband, ಸ್ಥಾವರಸ್ಯ immovable, ಚರಸ್ಯ ಚ and movable, ಸರ್ವಸ್ಯ ಜಗತಃ for the entire world, ಭರ್ತಾ is the lord, ರಾಜಾ ದಶರಥಃ king Dasaratha, ಸ್ವಯಮ್ yourself, ತ್ಯಕ್ತಃ forsaken, ತವ your, ಇಹ here, ಅಕಾರ್ಯತಮಮ್ incapable of being done, ಕಿಞ್ಚಿತ್ nothing, ನ ಹಿ ವಿದ್ಯತೇ is not there.

O Kaikeyi ! you have forsaken king Dasaratha, your husband and the lord of this entire world consisting of the movable and the immovable immovable and movable world. There is nothing in this world which you are notcapable of doing.

ಪತಿಘ್ನೀಂ ತ್ವಾಮಹಂ ಮನ್ಯೇ ಕುಲಘ್ನೀಮಪಿ ಚಾನ್ತತಃ৷৷2.35.6৷৷

ಯನ್ಮಹೇನ್ದ್ರಮಿವಾಜಯ್ಯಂ ದುಷ್ಪ್ರಕಮ್ಪ್ಯಮಿವಾಚಲಮ್.

ಮಹೋದಧಿಮಿವಾಕ್ಷೋಭ್ಯಂ ಸನ್ತಾಪಯಸಿ ಕರ್ಮಭಿಃ৷৷2.35.7৷৷

ತ್ವಾಮ್ you, ಅಹಮ್ I, ಪತಿಘ್ನೀಮ್ killer of the husband, ಅನ್ತತಃ ultimately, ಕುಲಘ್ನೀಮಪಿ ಚ exterminater of the race, ಮನ್ಯೇ think, ಯತ್ for which, ಮಹೇನ್ದ್ರಮಿವ like Indra, ಅಜಯ್ಯಮ್ invincible, ಅಚಲಮಿವ like a mountain, ದುಷ್ಪ್ರಕಮ್ಪ್ಯಮ್ unshakeable, ಮಹೋದಧಿಮಿವ like ocean, ಅಕ್ಷೋಭ್ಯಮ್ unperturbed, ಕರ್ಮಭಿಃ with evil acts, ಸನ್ತಾಪಯಸಿ causing grief.

King Dasaratha is invincible like Indra, unshakeable like a mountain and unperturbable like the ocean. By causing grief to him through your action I feel you are killing your husband (inch by inch). I think you are ultimately destroying your own race.

ಮಾವಮಂಸ್ಥಾ ದಶರಥಂ ಭರ್ತಾರಂ ವರದಂ ಪತಿಮ್.

ಭರ್ತುರಿಚ್ಛಾ ಹಿ ನಾರೀಣಾಂ ಪುತ್ರಕೋಟ್ಯಾ ವಿಶಿಷ್ಯತೇ৷৷2.35.8৷৷

ಭರ್ತಾರಮ್ nourisher, ವರದಮ್ bestower of boons, ಪತಿಮ್ your husband, ದಶರಥಮ್ Dasaratha, ಮಾವಮಂಸ್ಥಾಃ do not insult, ನಾರೀಣಾಮ್ for women, ಭರ್ತುಃ husband, ಇಚ್ಛಾ desire, ಪುತ್ರಕೋಟ್ಯಾಃ of ten million sons, ವಿಶಿಷ್ಯತೇ is of greater value.

Do not have contempt for Dasaratha who is your husband, nourisher and bestower of boons. For a wife, the desire of her husband is considered worthier than ten
million sons.

ಯಥಾವಯೋ ಹಿ ರಾಜ್ಯಾನಿ ಪ್ರಾಪ್ನುವನ್ತಿ ನೃಪಕ್ಷಯೇ.

ಇಕ್ಷ್ವಾಕುಕುಲನಾಥೇಸ್ಮಿಂ ಸ್ತಲ್ಲೋಪಯಿತುಮಿಚ್ಛಸಿ৷৷2.35.9৷৷

ನೃಪಕ್ಷಯೇ after the death of the king, ಯಥಾವಯಃ according to the age, ರಾಜ್ಯಾನಿ kingdoms, ಪ್ರಾಪ್ನುವನ್ತಿ ಹಿ obtain, ಅಸ್ಮಿನ್ in this, ಇಕ್ಷ್ವಾಕುಕುಲನಾಥೇ lord of Ikshvaku dynasty (Rama), ತತ್ that one, ಲೋಪಯಿತುಮ್ to break, ಇಚ್ಛಸಿ wish.

After the death of the king, the princes will obtain the kingdom according to seniority. Why do you want to break this tradition in the case of Rama, the lord of the Ikshvaku dynasty?

ರಾಜಾ ಭವತು ತೇ ಪುತ್ರೋ ಭರತಶ್ಶಾಸ್ತು ಮೇದಿನೀಮ್.

ವಯಂ ತತ್ರ ಗಮಿಷ್ಯಾಮೋ ರಾಮೋ ಯತ್ರ ಗಮಿಷ್ಯತಿ৷৷2.35.10৷৷

ತೇ ಪುತ್ರಃ your son, ಭರತಃ Bharata, ರಾಜಾ ಭವತು let him be king, ಮೇದಿನೀಮ್ the earth, ಶಾಸ್ತು let him rule, ರಾಮಃ Rama, ಯತ್ರ whereever, ಗಮಿಷ್ಯತಿ will go, ವಯಮ್ all of us, ತತ್ರ there, ಗಮಿಷ್ಯಾಮಃ we will go.

Let your son Bharata be king and rule the earth. All of us will go whereever Rama goes.

ನ ಹಿ ತೇ ವಿಷಯೇ ಕಶ್ಚಿದ್ ರ್ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ವಸ್ತುಮರ್ಹತಿ.

ತಾದೃಶಂ ತ್ವಮಮರ್ಯಾದಮದ್ಯ ಕರ್ಮ ಚಿಕೀರ್ಷಸಿ৷৷2.35.11৷৷

ತೇ ವಿಷಯೇ in your country, ಕಶ್ಚಿತ್ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಃ no brahmin, ವಸ್ತುಮ to dwell, ನ ಅರ್ಹತಿ ಹಿ is not worthy of, ತ್ವಮ್ you, ಅದ್ಯ now, ತಾದೃಶಮ್ such, ಅಮರ್ಯಾದಮ್ trangressing the bounds of the code of conduct, ಕರ್ಮ act, ಚಿಕೀರ್ಷಸಿ intending.

Now by your act, you intend to transgress the bounds of tradition(code of conduct). No brahmin shall ever dwell in your country.

ನೂನಂ ಸರ್ವೇ ಗಮಿಷ್ಯಾಮೋ ಮಾರ್ಗಂ ರಾಮನಿಷೇವಿತಮ್.

ತ್ಯಕ್ತಾಯಾ ಬಾನ್ಧವೈಃ ಸರ್ವೈರ್ಬ್ರಾಹ್ಮಣೈಃ ಸಾಧುಭಿಃ ಸದಾ৷৷2.35.12৷৷

ಕಾ ಪ್ರೀತೀ ರಾಜ್ಯಲಾಭೇನ ತವ ದೇವಿ ಭವಿಷ್ಯತಿ.

ತಾದೃಶಂ ತ್ವಮಮರ್ಯಾದಂ ಕರ್ಮ ಕರ್ತುಂ ಚಿಕೀರ್ಷಸಿ৷৷2.35.13৷৷

ನೂನಮ್ certainly, ಸರ್ವೇ all, ರಾಮನಿಷೇವಿತಮ್ pursued by Rama, ಮಾರ್ಗಮ್ in the same path, ಗಮಿಷ್ಯಾಮಃ shall go, ದೇವಿ O Devi (Kaikeyi), ಯಾ you, ಬಾನ್ಧವೈಃ with relations, ಸರ್ವೈಃ all, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೈಃ with brahmins, ಸಾಧುಭಿಃ with virtuous men, ಸದಾ always, ತ್ಯಕ್ತಾ abandoned, ತವ your, ರಾಜ್ಯಲಾಭೇನ by the lust for kingdom, ಕಾ what, ಪ್ರೀತಿಃ pleasure, ಭವಿಷ್ಯತಿ will be, ತ್ವಮ್ you, ಅಮರ್ಯಾದಮ್ trangressing the limits of honour, ತಾದೃಶಮ್ such, ಕರ್ಮ act, ಕರ್ತುಮ್ to do, ಚಿಕೀರ್ಷಸಿ wish?

All of us certainly will follow the path pursued by Rama. Abandoned by relatives, brahmins and virtuous men for all times, what pleasure will you derive by your lust for this kingdom? O Kaikeyi, why do you intend to trangress the limits of honour?

ಆಶ್ಚರ್ಯಮಿವ ಪಶ್ಯಾಮಿ ಯಸ್ಯಾಸ್ತೇ ವೃತ್ತಮೀದೃಶಮ್.

ಆಚರನ್ತ್ಯಾ ನ ವಿವೃತಾ ಸದ್ಯೋ ಭವತಿ ಮೇದಿನೀ৷৷2.35.14৷৷

ಯಸ್ಯಾಃ such as yours, ಈದೃಶಂ such, ವೃತ್ತಂ act, ಆಚರನ್ತ್ಯಾಃ while undertaking, ಮೇದಿನೀ the earth, ಸದ್ಯಃ right away, ವಿವೃತಾ ನ ಭವತಿ does not split, ಆಶ್ಚರ್ಯಮಿವ it is like a wonder, ಪಶ್ಯಾಮಿ I see.

It is a wonder that the earth does not split right away when you are perpetrating such an (abominable) act.

ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಿಸೃಷ್ಟಾಃ ವಾ ಜ್ವಲನ್ತೋ ಭೀಮದರ್ಶನಾಃ.

ಧಿಗ್ವಾಗ್ದಣ್ಡಾ ನ ಹಿಂಸನ್ತಿ ರಾಮಪ್ರವ್ರಾಜನೇ ಸ್ಥಿತಾಮ್৷৷2.35.15৷৷

ರಾಮಪ್ರವ್ರಾಜನೇ in banishing Rama, ಸ್ಥಿತಾಮ್ bent upon, ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಿಸೃಷ್ಟಾಃ created by great brahmarshis, ಜ್ವಲನ್ತಃ burning, ಭೀಮದರ್ಶನಾಃ fearful to look at, ಧಿಕ್ ವಾಗ್ದಣ್ಡಾಃ reproachful
words of shame, ನ ಹಿಂಸನ್ತಿ are not destroying.

It is a wonder that while bent upon banishing Rama, you are not destroyed by frightening fire created by great brahmarsis, crying, 'Shame, shame!'

ಆRಮ್ರಂ ಛಿತ್ವಾ ಕುಠಾರೇಣ ನಿಮ್ಬಂ ಪರಿಚರೇತ್ತು ಯಃ.

ಯಶ್ಚೈನಂ ಪಯಸಾ ಸಿಞ್ಚೇನ್ನೈವಾಸ್ಯ ಮಧುರೋ ಭವೇತ್৷৷2.35.16৷৷

ಯಃ whoever, ಆಮ್ರಮ್ mango tree, ಕುಠಾರೇಣ with an axe, ಛಿತ್ವಾ having severed, ನಿಮ್ಬಮ್ a nimba tree, ಪರಿಚರೇತ್ತು will grow, ಯಶ್ಚ whoever, ಏನಮ್ to this, ಪಯಸಾ with milk, ಸಿಞ್ಚೇತ್ sprinkles, ಅಸ್ಯ for him, ಮಧುರಃ sweet,ನೈವ ಭವೇತ್ does not become.

By axing a mango tree and growing a nimba in its place and sprinkling it with milk one does not get sweet fruit.

ಅಭಿಜಾತ್ಯಂ ಹಿ ತೇ ಮನ್ಯೇ ಯಥಾ ಮಾತುಸ್ತಥೈವ ಚ.

ನ ಹಿ ನಿಮ್ಬಾತ್ಸ್ರವೇತ್ ಕ್ಷೈದ್ರಂ ಲೋಕೇ ನಿಗದಿತಂ ವಚಃ৷৷2.35.17৷৷

ತೇ your, ಆಭಿಜಾತ್ಯಮ್ nobility of birth, ಮಾತುಃ your mother's, ಯಥಾ as that of, ತಥೈವ ಚ like that, ಮನ್ಯೇ thinking, ನಿಮ್ಬಾತ್ from nimba tree, ಕ್ಷೌದ್ರಮ್ honey, ನ ಸ್ರವೇತ್ ಹಿ does not flow, ಲೋಕೇ in this world, ವಚಃ saying, ನಿಗದಿತಮ್ is said.

Your nature corresponds to your mother's, so I think. 'Honey will not flow from a nimba tree' is a well-known saying in this world.

ತವ ಮಾತುರಸದ್ಗ್ರಾಹಂ ವಿದ್ಮಃ ಪೂರ್ವಂ ಯಥಾಶ್ರುತಮ್.

ಪಿತುಸ್ತೇ ವರದಃ ಕಶ್ಚಿದ್ದದೌ ವರಮನುತ್ತಮಮ್৷৷2.35.18৷৷

ಸರ್ವಭೂತರುತಂ ತಸ್ಮಾತ್ಸಂಜಜ್ಞೇ ವಸುಧಾಧಿಪಃ.

ತೇನ ತಿರ್ಯಗ್ಗತಾನಾಂ ಚ ಭೂತಾನಾಂ ವಿದಿತಂ ವಚಃ৷৷2.35.19৷৷

ಪೂರ್ವಮ್ in the past, ಯಥಾಶ್ರುತಮ್ as heard, ತವ ಮಾತುಃ your mother's, ಅಸದ್ಗ್ರಾಹಮ್ evil (stubborn) attitude, ವಿದ್ಮಃ we are aware, ಕಶ್ಚಿತ್ one, ವರದಃ bestower of boons, ತೇ ಪಿತುಃ to your father, ಅನುತ್ತಮಮ್ extraordinary, ವರಮ್ boon, ದದೌ gave, ತಸ್ಮಾತ್ by that, ವಸುಧಾಧಿಪಃ the king, ಸರ್ವಭೂತರುತಮ್ the sounds of all beings, ಸಞ್ಜಜ್ಞೇ understood, ತೇನ by him, ತಿರ್ಯಗ್ಗತಾನಾಮ್ obliquely moving, ಭೂತಾನಾಮ್ all living beings, ವಚಃ words, ವಿದಿತಮ್ knew.

We have heard in the past about the evil (stubborn) nature of your mother. Once a bestower of boons conferred an extraordinary boon on your father by virtue of which he could tell the sounds of all living beings. He also understood the language of all crookedly moving creatures.

ತತೋ ಜೃಮ್ಭಸ್ಯ ಶಯನೇ ವಿರುತಾದ್ಭೂರಿವರ್ಚಸಃ.

ಪಿತುಸ್ತೇ ವಿದಿತೋ ಭಾವ ಸ್ಸ ತತ್ರ ಬಹುಧಾಹಸತ್৷৷2.35.20৷৷

ತತಃ then, ಶಯನೇ near his bed, ಜೃಮ್ಭಸ್ಯ of 'Jrumbha' (an ant or a bird of theis name), ವಿರುತಾತ್ from its sound, ಭಾವಃ its meaning, ಭೂರಿವರ್ಚಸಃ highly brilliant, ತೇ ಪಿತುಃ to your father, ವಿದಿತಃ was known, ತತ್ರ on that, ಸಃ he, ಬಹುಧಾ repeatedly, ಅಹಸತ್ laughed.

Then one day near his bed your highly brilliant father laughed repeatedly over what an ant or a bird said, for he knew the meaning from its sound.

ತತ್ರ ತೇ ಜನನೀ ಕ್ರುದ್ಧಾ ಮೃತ್ಯುಪಾಶಮಭೀಪ್ಸತೀ.

ಹಾಸಂ ತೇ ನೃಪತೇ! ಸೌಮ್ಯ ಜಿಜ್ಞಾಸಾಮೀತಿ ಚಾಬ್ರವೀತ್৷৷2.35.21৷৷

ತೇ ಜನನೀ your mother, ಮೃತ್ಯುಪಾಶಮ್ noose of death, ಅಭೀಪ್ಸತೀ seeking, ತತ್ರ at that (laughter), ಕ್ರುದ್ಧಾ getting angry, ಸೌಮ್ಯ O handsome one, ನೃಪತೇ king!, ತೇ your, ಹಾಸಮ್ about laughter, ಜಿಜ್ಞಾಸಾಮಿತಿ intend to know, ಅಬ್ರವೀತ್ said.

This incensed your mother who seeking the noose of death, asked him, 'O handsome king, I intend to know the cause of your laughter'.

ನೃಪಶ್ಚೋವಾಚ ತಾಂ ದೇವೀಂ ದೇವಿ! ಶಂಸಾಮಿ ತೇ ಯದಿ.

ತತೋ ಮೇ ಮರಣಂ ಸದ್ಯೋ ಭವಿಷ್ಯತಿ ನ ಸಂಶಯಃ৷৷2.35.22৷৷

ನೃಪಶ್ಚ that king, ತಾಂ ದೇವೀಮ್ to his wife, ಉವಾಚ said, ದೇವಿ O queen, ತೇ to you, ಶಂಸಾಮಿ ಯದಿ if I disclose, ತತಃ then, ಸದ್ಯಃ immediately, ಮೇ to me, ಮರಣಮ್ death, ಭವಿಷ್ಯತಿ will happen, ಸಂಶಯಃ doubt, ನ not.

'O queen! if I disclose it, then I will undoubtedly die that very movement' replied the king to his wife.

ಮಾತಾ ತೇ ಪಿತರಂ ದೇವಿ! ತತಃ ಕೇಕಯಮಬ್ರವೀತ್.

ಶಂಸ ಮೇ ಜೀವ ವಾ ಮಾ ವಾ ನ ಮಾಮಪಹಸಿಷ್ಯಸಿ৷৷2.35.23৷৷

ದೇವಿ O Devi (Kaikeyi)! ತತಃ thereafter, ತೇ ಮಾತಾ your mother, ಪಿತರಮ್ to your father, ಕೇಕಯಮ್ to king of Kekaya, ಅಬ್ರವೀತ್ said, ಜೀವ ವಾ whether you live, ಮಾ ವಾ or die, ಮೇ to me, ಶಂಸ tell, ಮಾಮ್ me, ನ ಅಪಹಸಿಷ್ಯಸಿ do not ridicule.

Then your mother said to your father, 'Whether you live or die, tell me the cause. You are laughing at me'.

ಪ್ರಿಯಯಾ ಚ ತಥೋಕ್ತ ಸ್ಸನ್ ಕೇಕಯಃ ಪೃಥಿವೀಪತಿಃ.

ತಸ್ಮೈ ತಂ ವರದಾಯಾರ್ಥಂ ಕಥಯಾಮಾಸ ತತ್ತ್ವತಃ৷৷2.35.24৷৷

ಪ್ರಿಯಯಾ by the beloved, ತಥಾ thus, ಉಕ್ತಃ ಸನ್ having been spoken to, ಕೇಕಯಃ Kekaya, ಪೃಥಿವೀಪತಿಃ lord of the earth, ತಸ್ಮೈ that, ವರದಾಯ conferor of boon, ತಮ್ ಅರ್ಥಂ all this matter, ತತ್ತ್ವತಃ as it happened, ಕಥಯಾಮಾಸ related.

Hearing the words of his beloved, king of Kekaya related the entire matter, as it
happened, concerning the conferor of boons.

ತತಃ ಸ್ಸ ವರದಃ ಸಾಧುರಾಜಾನಂ ಪ್ರತ್ಯಭಾಷತ.

ಮ್ರಿಯತಾಂ ಧ್ವಂಸತಾಂ ವೇಯಂ ಮಾ ಕೃಥಾಸ್ತ್ವಂ ಮಹೀಪತೇ!৷৷2.35.25৷৷

ತತಃ then, ವರದಃ the conferor of boons, ಸಃ ಸಾಧುಃ that holy man, ರಾಜಾನಮ್ to the king, ಪ್ರತ್ಯಭಾಷತ answered, ಮಹೀಪತೇ O King, ಇಯಮ್ she, ಮ್ರಿಯತಾಮ್ let her die, ಧ್ವಂಸತಾಂ ವಾ or be destroyed, ತ್ವಮ್ you, ಮಾ ಕೃಥಾಃ do not disclose (don't tell).

That holy man who had granted the boon (to the king) had said, 'Let her die or destroy herself, but do not disclose (the cause of your laughter).

ಸ ತಚ್ಛ್ರುತ್ವಾ ವಚಸ್ತಸ್ಯ ಪ್ರಸನ್ನಮನಸೋ ನೃಪಃ.

ಮಾತರಂ ತೇ ನಿರಸ್ಯಾಶು ವಿಜಹಾರ ಕುಬೇರವತ್৷৷2.35.26৷৷

ಸಃ ನೃಪಃ that king, ಪ್ರಸನ್ನಮನಸಃ cheerfully, ತಸ್ಯ his, ತತ್ ವಚಃ these words, ಶ್ರುತ್ವಾ having listened, ಆಶು at once, ತೇ your, ಮಾತರಮ್ mother, ನಿರಸ್ಯ dismissing, ಕುಬೇರವತ್ like Kubera, ವಿಜಹಾರ moved freely.

Happy to hear these words, your father sent away your mother and moved about like Kubera.

ತಥಾ ತ್ವಮಪಿ ರಾಜಾನಂ ದುರ್ಜನಾಚರಿತೇ ಪಥಿ.

ಅಸದ್ಗ್ರಾಹಮಿಮಂ ಮೋಹಾತ್ಕುರುಷೇ ಪಾಪದರ್ಶಿನಿ৷৷2.35.27৷৷

ಪಾಪದರ್ಶಿನಿ O evil-minded one! ತ್ವಮಪಿ you also, ತಥಾ like that, ರಾಜಾನಮ್ to the king, ದುರ್ಜನಾಚರಿತೇ under the influence of the wicked, ಪಥಿ on the path, ಇಮಮ್ this, ಅಸದ್ಗ್ರಾಹಮ್ unfair persistance, ಕುರುಷೇ do, ಮೋಹಾತ್ due to infatuation.

O evil-minded one you, too, are following the path of wickedness, forcing the king infatuated (with you) to act unrighteously.

ಸತ್ಯಶ್ಚಾದ್ಯ ಪ್ರವಾದೋಯಂ ಲೌಕಿಕಃ ಪ್ರತಿಭಾತಿ ಮಾ.

ಪಿತೃನ್ ಸಮನುಜಾಯನ್ತೇ ನರಾ ಮಾತರಮಙ್ಗನಾಃ৷৷2.35.28৷৷

ನರಾಃ men, ಪಿತೃನ್ fathers, ಅಙ್ಗನಾಃ women, ಮಾತರಮ್ mother, ಸಮನುಜಾಯನ್ತೇ are born similar to them, ಅಯಮ್ this, ಲೌಕಿಕಃ generally accepted, ಪ್ರವಾದಃ saying, ಸತ್ಯಃ truth, ಅದ್ಯ now, ಮಾ
about (to) me, ಪ್ರತಿಭಾತಿ appears.

The generally accepted saying in this world that 'sons resemble the father and, daughters the mother' appears true to me today.

ನೈವಂ ಭವ ಗೃಹಾಣೇದಂ ಯದಾಹ ವಸುಧಾಧಿಪಃ.

ಭರ್ತುರಿಚ್ಛಾಮುಪಾಸ್ವೇಹ ಜನಸ್ಯಾಸ್ಯ ಗತಿರ್ಭವ৷৷2.35.29৷৷

ಏವಮ್ in that way, ನ ಭವ do not become, ವಸುಧಾಧಿಪಃ lord of the world, king, ಯತ್ which one, ಆಹ tells, ಇದಮ್ that one, ಗೃಹಾಣ accept, ಭರ್ತುಃ husband's, ಇಚ್ಛಾಮ್ wishes, ಉಪಾಸ್ವ abide by, ಇಹ here, ಅಸ್ಯ ಜನಸ್ಯ for these people, ಗತಿಃ ಭವ be refuge.

Do not be like your mother. Accept what the king says. Abide by his wishes. Be his saviour.

ಮಾ ತ್ವಂ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿತಾ ಪಾಪೈರ್ದೇವರಾಜಸಮಪ್ರಭಮ್.

ಭರ್ತಾರಂ ಲೋಕಭರ್ತಾರಮಸದ್ಧರ್ಮಮುಪಾದಧಾಃ৷৷2.35.30৷৷

ತ್ವಮ್ you, ಪಾಪೈಃ by wicked, ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿತಾ encouraged by, ದೇವರಾಜಸಮಪ್ರಭಮ್ like Indra in brilliance, ಲೋಕಭರ್ತಾರಮ್ protector of the world, ಭರ್ತಾರಮ್ your husband, ಅಸದ್ಧರ್ಮಮ್ unrighteousness, ಮಾ ಉಪಾದಧಾಃ do not attribute.

Instigated by the wicked, do not attribute unrighteousness to your husband who is equal to Indra in brilliance and is the sustainer of this world.

ನ ಹಿ ಮಿಥ್ಯಾ ಪ್ರತಿಜ್ಞಾತಂ ಕರಿಷ್ಯತಿ ತವಾನಘಃ.

ಶ್ರೀಮಾನ್ದಶರಥೋ ರಾಜಾ ದೇವಿ! ರಾಜೀವಲೋಚನಃ৷৷2.35.31৷৷

ದೇವಿ! O Devi! ಅನಘಃ sinless, ಶ್ರೀಮಾನ್ prosperous, ರಾಜೀವಲೋಚನಃ lotus-eyed, ರಾಜಾ king, ದಶರಥಃ Dasaratha, ತವ to you, ಪ್ರತಿಜ್ಞಾತಮ್ which is promised, ಮಿಥ್ಯಾ untruth, ನ ಕರಿಷ್ಯತಿ ಹಿ will not make.

The lotus-eyed, sinless and prosperous king Dasaratha, O Devi! will not render false the promise given you (he will fulfil it in another form).

ಜ್ಯೇಷ್ಠೋ ವದಾನ್ಯಃ ಕರ್ಮಣ್ಯಃ ಸ್ವಧರ್ಮಪರಿರಕ್ಷಿತಾ.

ರಕ್ಷಿತಾ ಜೀವಲೋಕಸ್ಯ ಬಲೀ ರಾಮೋಭಿಷಿಚ್ಯತಾಮ್৷৷2.35.32৷৷

ಜ್ಯೇಷ್ಠಃ the eldest, ವದಾನ್ಯಃ generous, ಕರ್ಮಣ್ಯಃ skilful, ಸ್ವಧರ್ಮಪರಿರಕ್ಷಿತಾ dutiful, ಜೀವಲೋಕಸ್ಯ all beings of the world, ರಕ್ಷಿತಾ protector, ಬಲೀ valiant, ರಾಮಃ Rama, ಅಭಿಷಿಚ್ಯತಾಮ್ be installed.

Let his eldest son Rama, valiant, generous, skilful, dutiful and protector of this world, be consecrated.

ಪರಿವಾದೋ ಹಿ ತೇ ದೇವಿ! ಮಹಾಲ್ಲೋಕೇ ಚರಿಷ್ಯತಿ.

ಯದಿ ರಾಮೋ ವನಂ ಯಾತಿ ವಿಹಾಯ ಪಿತರಂ ನೃಪಮ್৷৷2.35.33৷৷

ದೇವಿ! O Devi! ರಾಮಃ Rama, ನೃಪಮ್ king, ಪಿತರಮ್ his father, ವಿಹಾಯ leaving, ವನಮ್ to the forest, ಯಾತಿ ಯದಿ if he goes, ಲೋಕೇ in this world, ತೇ your, ಮಹಾನ್ great, ಪರಿವಾದೇ blame, ಚರಿಷ್ಯತಿ ಹಿ will spread.

O Devi, if Rama goes to the forest leaving his father, the king, you will be squarely blamed by the people of the world.

ಸ ರಾಜ್ಯಂ ರಾಘವಃ ಪಾತು ಭವ ತ್ವಂ ವಿಗತಜ್ವರಾ.

ನ ಹಿ ತೇ ರಾಘವಾದನ್ಯಃ ಕ್ಷಮಃ ಪುರವರೇ ವಸೇತ್৷৷2.35.34৷৷

ಸಃ ರಾಘವಃ that Rama, ರಾಜ್ಯಮ್ kingdom, ಪಾತು protect, ತ್ವಮ್ you, ವಿಗತಜ್ವರಾ relieved of mental afflictions, ಭವ become, ರಾಘವಾತ್ more than Rama, ಅನ್ಯಃ other person, ಕ್ಷಮಃ competent, ತೇ your, ಪುರವರೇ in this excellent city, ನ ವಸೇತ್ ಹಿ not reside.

Therefore, let Rama potect this kingdom. Be relieved of mental afflictions. There is no other person in this excellent city more competent than Rama to rule this kingdom.

ರಾಮೇ ಹಿ ಯೌವರಾಜ್ಯಸ್ಥೇ ರಾಜಾ ದಶರಥೋ ವನಮ್.

ಪ್ರವೇಕ್ಷ್ಯತಿ ಮಹೇಷ್ವಾಸಃ ಪೂರ್ವವೃತ್ತಮನುಸ್ಮರನ್৷৷2.35.35৷৷

ರಾಮೇ Rama, ಯೌವರಾಜ್ಯಸ್ಥೇ on being installed as heir-apparent, ಮಹೇಷ್ವಾಸಃ great archer, ರಾಜಾ king, ದಶರಥಃ Dasaratha, ಪೂರ್ವವೃತ್ತಮ್ the ancient custom, ಅನುಸ್ಮರನ್ recollecting, ವನಮ್ to the forest, ಪ್ರವೇಕ್ಷ್ಯತಿ enter.

If Rama is installed as heir-apparent, king Dasaratha, the great archer will retire to the forest for carrying out austerities following ancient customs.

ಇತಿ ಸಾನ್ತ್ವೈಶ್ಚ ತೀಕ್ಷ್ಣೈಶ್ಚ ಕೈಕೇಯೀಂ ರಾಜಸಂಸದಿ.

ಸುಮನ್ತ್ರಃ ಕ್ಷೋಭಯಾಮಾಸ ಭೂಯ ಏವ ಕೃತಾಜ್ಜಲಿಃ৷৷2.35.36৷৷

ಇತಿ in this way, ಸುಮನ್ತ್ರಃ Sumantra, ಸಾನ್ತ್ವೈಶ್ಚ with gentle words, ತೀಕ್ಷ್ಣೈಶ್ಚ with sharp words also, ರಾಜಸಂಸದಿ in the presence of the king, ಕೈಕೇಯೀಮ್ Kaikeyi, ಕ್ಷೋಭಯಾಮಾಸ made her feel sorry, ಭೂಯ ಏವ again, ಕೃತಾಜ್ಞಲಿಃ stood with folded palms.

Sumantra tried with words both gentle and sharp to make Kaikeyi regret. And then stood with folded palms in the presence of the king.

ನೈವ ಸಾ ಕ್ಷುಭ್ಯತೇ ದೇವೀ ನ ಚ ಸ್ಮ ಪರಿದೂಯತೇ.

ನ ಚಾಸ್ಯಾ ಮುಖವರ್ಣಸ್ಯ ವಿಕ್ರಿಯಾ ಲಕ್ಷ್ಯತೇ ತದಾ৷৷2.35.37৷৷

ಸಾ ದೇವೀ that Kaikeyi, ನೈವ ಕ್ಷುಭ್ಯತೇ unperturbed, ನ ಚ ಪರಿದೂಯತೇ ಸ್ಮ did not feel sorry, ತದಾ then,
ಮುಖವರ್ಣಸ್ಯ colour of her face (and expression), ವಿಕ್ರಿಯಾ ಚ change, ನ ಲಕ್ಷ್ಯತೇ could not be seen.

(Despite the exhortations by Sumantra) Kaikeyi remained unperturbed. She did not feel sorry. There was no change in the expression of her face.
ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡೇ ಪಂಚತ್ರಿಂಶಸ್ಸರ್ಗಃ৷৷
Thus ends the thirtyfifth sarga of Ayodhyakanda of the holy Ramayana, the first epic composed by sage Valmiki.