[Bharata's journey with queens, ministers and all others.]
ತತ ಸ್ಸಮುತ್ಥಿತಃ ಕಾಲ್ಯಮಾಸ್ಥಾಯ ಸ್ಯನ್ದನೋತ್ತಮಮ್.
ಪ್ರಯಯೌ ಭರತಶ್ಶೀಘ್ರಂ ರಾಮದರ್ಶನಕಾಙ್ಕ್ಷಯಾ৷৷2.83.1৷৷
ತತ ಸ್ಸಮುತ್ಥಿತಃ ಕಾಲ್ಯಮಾಸ್ಥಾಯ ಸ್ಯನ್ದನೋತ್ತಮಮ್.
ಪ್ರಯಯೌ ಭರತಶ್ಶೀಘ್ರಂ ರಾಮದರ್ಶನಕಾಙ್ಕ್ಷಯಾ৷৷2.83.1৷৷
Sloka & Translation
ತತಃ then, ಭರತಃ Bharata, ಕಾಲ್ಯಮ್ at dawn, ಸಮುತ್ಥಿತಃ risen, ಸ್ಯನ್ದನೋತ್ತಮಮ್ best chariot, ಆಸ್ಥಾಯ
having boarded, ರಾಮದರ್ಶನಕಾಙ್ಕ್ಷಯಾ longing to see Rama, ಶೀಘ್ರಮ್ swiftly, ಪ್ರಯಯೌ set forth.
Getting up at dawn, Bharata boarded his excellent chariot and set forth swiftly, longing to see Rama.
ಅಗ್ರತಃ ಪ್ರಯಯುಸ್ತಸ್ಯ ಸರ್ವೇ ಮನ್ತ್ರಿಪುರೋಧಸಃ.
ಅಧಿರುಹ್ಯ ಹಯೈರ್ಯುಕ್ತಾನ್ರಥಾನ್ಸೂರ್ಯರಥೋಪಮಾನ್৷৷2.83.2৷৷
ಅಧಿರುಹ್ಯ ಹಯೈರ್ಯುಕ್ತಾನ್ರಥಾನ್ಸೂರ್ಯರಥೋಪಮಾನ್৷৷2.83.2৷৷
ಸರ್ವೇ all, ಮನ್ತ್ರಿಪುರೋಧಸ: ministers and priests, ಹಯೈಃ horses, ಯುಕ್ತಾನ್ harnessed, ಸೂರ್ಯರಥೋಪಮಾನ್ resembling the chariot of the Sun, ರಥಾನ್ chariots, ಅಧಿರುಹ್ಯ having mounted, ತಸ್ಯ his, ಅಗ್ರತಃ in front of, ಪ್ರಯಯುಃ went.
All the ministers and priests went ahead of Bharata mounting their chariots, harnessed with horses and resembling the chariot of the Sun god.
ನವನಾಗಸಹಸ್ರಾಣಿ ಕಲ್ಪಿತಾನಿ ಯಥಾವಿಧಿ.
ಅನ್ವಯುರ್ಭರತಂ ಯಾನ್ತಮಿಕ್ಷ್ವಾಕುಕುಲನನ್ದನಮ್৷৷2.83.3৷৷
ಅನ್ವಯುರ್ಭರತಂ ಯಾನ್ತಮಿಕ್ಷ್ವಾಕುಕುಲನನ್ದನಮ್৷৷2.83.3৷৷
ಯಥಾವಿಧಿ as per tradition, ಕಲ್ಪಿತಾನಿ arranged, ನವನಾಗಸಹಸ್ರಾಣಿ nine thousand elephants, ಯಾನ್ತಮ್ while going, ಇಕ್ಷ್ವಾಕುಕುಲನನ್ದನಮ್ the delight of the house of Ikshvakus, ಭರತಮ್ Bharata, ಅನ್ವಯುಃ followed.
As per tradition, nine thousand elephants were arranged to follow Bharata, delight of
the race of the Ikshvakus as he set out.
ಷಷ್ಟೀ ರಥಸಹಸ್ರಾಣಿ ಧನ್ವಿನೋ ವಿವಿಧಾಯುಧಾಃ.
ಅನ್ವಯುರ್ಭರತಂ ಯಾನ್ತಂ ರಾಜಪುತ್ರಂ ಯಶಸ್ವಿನಮ್৷৷2.83.4৷৷
ಅನ್ವಯುರ್ಭರತಂ ಯಾನ್ತಂ ರಾಜಪುತ್ರಂ ಯಶಸ್ವಿನಮ್৷৷2.83.4৷৷
ಷಷ್ಟಿ: sixty, ರಥಸಹಸ್ರಾಣಿ thousands of chariots, ವಿವಿಧಾಯುಧಾ: men with weapons of every kind, ಧನ್ವಿನಃ archers, ಯಾನ್ತಮ್ while going, ಯಶಸ್ವಿನಮ್ illustrious, ರಾಜಪುತ್ರಮ್ king's son, ಭರತಮ್ Bharata, ಅನ್ವಯುಃ followed.
Sixty thousands chariots and many archers holding weapons of every kind followed the illustrious prince Bharata as he went.
ಶತಂ ಸಹಸ್ರಾಣ್ಯಶ್ವಾನಾಂ ಸಮಾರೂಢಾನಿ ರಾಘವಮ್.
ಅನ್ವಯುರ್ಭರತಂ ಯಾನ್ತಂ ಸತ್ಯಸನ್ಧಂ ಜಿತೇನ್ದ್ರಿಯಮ್৷৷2.83.5৷৷
ಅನ್ವಯುರ್ಭರತಂ ಯಾನ್ತಂ ಸತ್ಯಸನ್ಧಂ ಜಿತೇನ್ದ್ರಿಯಮ್৷৷2.83.5৷৷
ರಾಘವಮ್ born in the Raghu race (Bharata), ಸತ್ಯಸನ್ಧಮ್ adhering to truth, ಜಿತೇನ್ದ್ರಿಯಮ್ one who conquered passions, ಯಾನ್ತಮ್ while going, ಭರತಮ್ Bharata, ಸಮಾರೂಢಾನಿ mounted by riders, ಅಶ್ವಾನಾಮ್ of horses, ಶತಮ್ hundred, ಸಹಸ್ರಾಣಿ thousand, ಅನ್ವಯುಃ followed.
One hundred thousand horses each mounted by a rider followed Bharata, one who had conquered his passion and adhered to truth.
ಕೈಕೇಯೀ ಚ ಸುಮಿತ್ರಾ ಚ ಕೌಸಲ್ಯಾ ಚ ಯಶಸ್ವಿನೀ.
ರಾಮಾನಯನಸಂಹೃಷ್ಟಾ ಯಯುರ್ಯಾನೇನ ಭಾಸ್ವತಾ৷৷2.83.6৷৷
ರಾಮಾನಯನಸಂಹೃಷ್ಟಾ ಯಯುರ್ಯಾನೇನ ಭಾಸ್ವತಾ৷৷2.83.6৷৷
ಕೈಕೇಯೀ ಚ Kaikeyi as well as, ಸುಮಿತ್ರಾ ಚ Sumitra also, ಯಶಸ್ವಿನೀ illustrious, ಕೌಸಲ್ಯಾ ಚ Kausalya also, ರಾಮಾನಯನಸಂಹೃಷ್ಟಾಃ delighted at the thought of bringing Rama back, ಭಾಸ್ವತಾ by a resplendent, ಯಾನೇನ by the chariot, ಯಯುಃ went.
Kaikeyi, Sumitra as well as the illustrious Kausalya travelled by a resplendent chariot, delighted with the thought of bringing Rama back.
ಪ್ರಯಾತಾಶ್ಚಾರ್ಯಸಙ್ಘಾತಾ ರಾಮಂ ದ್ರಷ್ಟುಂ ಸಲಕ್ಷ್ಮಣಮ್.
ತಸ್ಯೈವ ಚ ಕಥಾಶ್ಚಿತ್ರಾಃ ಕುರ್ವಾಣಾ ಹೃಷ್ಟಮಾನಸಾಃ৷৷2.83.7৷৷
ತಸ್ಯೈವ ಚ ಕಥಾಶ್ಚಿತ್ರಾಃ ಕುರ್ವಾಣಾ ಹೃಷ್ಟಮಾನಸಾಃ৷৷2.83.7৷৷
ಆರ್ಯಸಙ್ಘಾತಾಶ್ಚ venerable groups of people, ಹೃಷ್ಟಮಾನಸಾಃ delighted in their hearts, ಚಿತ್ರಾಃ various, ತಸ್ಯೈವ Rama's only, ಕಥಾಃ accomplishments, ಕುರ್ವಾಣಾಃ doing, ಸಲಕ್ಷ್ಮಣಮ್ with Lakshmana, ರಾಮಮ್ Rama, ದ್ರಷ್ಟುಮ್ to see, ಪ್ರಯಾತಾಃ went forth.
Venerable people in groups, narrating various accomplishments of Rama and eager to see him with Lakshmana, proceeded in a delightful mood.
ಮೇಘಶ್ಯಾಮಂ ಮಹಾಬಾಹುಂ ಸ್ಥಿರಸತ್ತ್ವಂ ದೃಢವ್ರತಮ್.
ಕದಾ ದ್ರಕ್ಷ್ಯಾಮಹೇ ರಾಮಂ ಜಗತ ಶ್ಶೋಕನಾಶನಮ್৷৷2.83.8৷৷
ಕದಾ ದ್ರಕ್ಷ್ಯಾಮಹೇ ರಾಮಂ ಜಗತ ಶ್ಶೋಕನಾಶನಮ್৷৷2.83.8৷৷
ಮೇಘಶ್ಯಾಮಮ್ dark-blue like rain-cloud, ಮಹಾಬಾಹುಮ್ the mighty-armed, ಸ್ಥಿರಸತ್ತ್ವಮ್ firm in strength, ದೃಢವ್ರತಮ್ steadfast in vows, ಜಗತಃ of this world, ಶೋಕನಾಶನಮ್ destroyer of sorrow, ರಾಮಮ್ Rama, ಕದಾ when, ದ್ರಕ್ಷ್ಯಾಮಹೇ shall see?
When shall we see that mighty-armed Rama of dark-blue complexion like the rain-cloud, firm in strength and steadfast in vows and the destroyer of the sorrows of this world?
ದೃಷ್ಟ ಏವ ಹಿ ನ ಶ್ಶೋಕಮಪನೇಷ್ಯತಿ ರಾಘವಃ.
ತಮ ಸ್ಸರ್ವಸ್ಯ ಲೋಕಸ್ಯ ಸಮುದ್ಯನ್ನಿವ ಭಾಸ್ಕರಃ৷৷2.83.9৷৷
ತಮ ಸ್ಸರ್ವಸ್ಯ ಲೋಕಸ್ಯ ಸಮುದ್ಯನ್ನಿವ ಭಾಸ್ಕರಃ৷৷2.83.9৷৷
ಸಮುದ್ಯನ್ rising, ಭಾಸ್ಕರಃ Sun, ಸರ್ವಸ್ಯ of the entire, ಲೋಕಸ್ಯ world's, ತಮಃ ಇವ like darkness, ರಾಘವಃ Rama, ದೃಷ್ಟ ಏವ at his sight alone, ನಃ our, ಶೋಕಮ್ sorrow, ಅಪನೇಷ್ಯತಿ will dispel.
At his sight alone our sorrows will be dispelled, the way the darkness of the entire world is dispelled by the rising Sun.
ಇತ್ಯೇವಂ ಕಥಯನ್ತಸ್ತೇ ಸಮ್ಪ್ರಹೃಷ್ಟಾಃ ಕಥಾ ಶ್ಶುಭಾಃ.
ಪರಿಷ್ವಜಾನಾಶ್ಚಾನ್ಯೋನ್ಯಂ ಯಯುರ್ನಾಗರಿಕಾ ಜನಾಃ৷৷2.83.10৷৷
ಪರಿಷ್ವಜಾನಾಶ್ಚಾನ್ಯೋನ್ಯಂ ಯಯುರ್ನಾಗರಿಕಾ ಜನಾಃ৷৷2.83.10৷৷
ತೇ they, ನಾಗರಿಕಾಃ ಜನಾಃ inhabitants of the city, ಇತ್ಯೇವಮ್ in this way, ಶುಭಾಃ delightful, ಕಥಾಃ achievements, ಕಥಯನ್ತಃ narrating, ಸಮ್ಪ್ರಹೃಷ್ಟಾಃ joyfully, ಅನ್ಯೋನ್ಯಮ್ mutually, ಪರಿಷ್ವಜಾನಾಶ್ಚ embracing also, ಯಯುಃ proceeded.
The inhabitants of the town proceeded joyfully, narrating Rama's delightful achievements on their way by embracing one another.
ಯೇ ಚ ತತ್ರಾಪರೇ ಸರ್ವೇ ಸಮ್ಮತಾ ಯೇ ಚ ನೈಗಮಾಃ.
ರಾಮಂ ಪ್ರತಿ ಯಯುರ್ಹೃಷ್ಟಾ ಸ್ಸರ್ವಾಃ ಪ್ರಕೃತಯಸ್ತಥಾ৷৷2.83.11৷৷
ರಾಮಂ ಪ್ರತಿ ಯಯುರ್ಹೃಷ್ಟಾ ಸ್ಸರ್ವಾಃ ಪ್ರಕೃತಯಸ್ತಥಾ৷৷2.83.11৷৷
ತತ್ರ there, ಯೇ ಚ ಅಪರೇ all the others, ಸಮ್ಮತಾಃ respectable, ಯೇ ಚ ನೈಗಮಾಃ those merchants, ತಥಾ similarly, ಸರ್ವಾಃ all, ಪ್ರಕೃತಯಃ subjects, ಹೃಷ್ಟಾಃ delighted, ರಾಮಮ್ ಪ್ರತಿ to Rama, ಯಯುಃ went along.
Respectable city folks, like traders and other subjects went along in great delight towards Rama.
ಮಣಿಕಾರಾಶ್ಚ ಯೇ ಕೇಚಿತ್ಕುಮ್ಭಕಾರಾಶ್ಚ ಶೋಭನಾಃ.
ಸೂತ್ರಕರ್ಮಕೃತಶ್ಚೈವ ಯೇ ಚ ಶಸ್ತ್ರೋಪಜೀವಿನಃ.2.83.12৷৷
ಮಯೂರಕಾಃ ಕ್ರಾಕಚಿಕಾ ರೋಚಕಾ ವೇಧಕಾಸ್ತಥಾ.
ದನ್ತಕಾರಾ ಸ್ಸುಧಾಕಾರಾ ಸ್ತಥಾ ಗನ್ಧೋಪಜೀವಿನಃ৷৷2.83.13৷৷
ಸುವರ್ಣಕಾರಾಃ ಪ್ರಖ್ಯಾತಾಸ್ತಥಾ ಕಮ್ಬಲಧಾವಕಾಃ.
ಸ್ನಾಪಕೋಷ್ಣೋದಕಾ ವೈದ್ಯಾಧೂಪಕಾಶ್ಶೌಣ್ಡಿಕಾಸ್ತಥಾ৷৷2.83.14৷৷
ರಜಕಾಸ್ತುನ್ನವಾಯಾಶ್ಚ ಗ್ರಾಮಘೋಷಮಹತ್ತರಾಃ.
ಶೈಲೂಷಾಶ್ಚ ಸಹ ಸ್ತ್ರೀಭಿರ್ಯಯುಃ ಕೈವರ್ತಕಾಸ್ತಥಾ৷৷2.83.15৷৷
ಸೂತ್ರಕರ್ಮಕೃತಶ್ಚೈವ ಯೇ ಚ ಶಸ್ತ್ರೋಪಜೀವಿನಃ.2.83.12৷৷
ಮಯೂರಕಾಃ ಕ್ರಾಕಚಿಕಾ ರೋಚಕಾ ವೇಧಕಾಸ್ತಥಾ.
ದನ್ತಕಾರಾ ಸ್ಸುಧಾಕಾರಾ ಸ್ತಥಾ ಗನ್ಧೋಪಜೀವಿನಃ৷৷2.83.13৷৷
ಸುವರ್ಣಕಾರಾಃ ಪ್ರಖ್ಯಾತಾಸ್ತಥಾ ಕಮ್ಬಲಧಾವಕಾಃ.
ಸ್ನಾಪಕೋಷ್ಣೋದಕಾ ವೈದ್ಯಾಧೂಪಕಾಶ್ಶೌಣ್ಡಿಕಾಸ್ತಥಾ৷৷2.83.14৷৷
ರಜಕಾಸ್ತುನ್ನವಾಯಾಶ್ಚ ಗ್ರಾಮಘೋಷಮಹತ್ತರಾಃ.
ಶೈಲೂಷಾಶ್ಚ ಸಹ ಸ್ತ್ರೀಭಿರ್ಯಯುಃ ಕೈವರ್ತಕಾಸ್ತಥಾ৷৷2.83.15৷৷
ಯೇ those, ಕೇಚಿತ್ some others, ಮಣಿಕಾರಾಃ gem-polishers, ಶೋಭನಾಃ richly decorated, ಕುಮ್ಭಕಾರಾಶ್ಚ potters, ಯೇ ಶಸ್ತ್ರೋಪಜೀವಿನಃ those who live on making weapons (weapon-smiths), ಸೂತ್ರಕರ್ಮಕೃತಶ್ಚೈವ those who work with thread (weavers), ಮಯೂರಕಾಃ makers of adornments with peacock feathers, ಕ್ರಾಕಚಿಕಾಃ those who work with saws (sawyers), ರೋಚಕಾಃ makers of artificial ornaments, ವೇಧಕಾಃ perforators (of shells and ornaments), ತಥಾ also, ದನ್ತಕಾರಾಃ artists who work with ivory, ಸುಧಾಕಾರಾಃ those engaged in whitewashing, ತಥಾ also, ಗನ್ಧೋಪಜೀವಿನಃ subsisting on selling fragrant essences (perfumers), ಪ್ರಖ್ಯಾತಾಃ renowned, ಸುವರ್ಣಕಾರಾಃ goldsmiths, ತಥಾ also, ಕಮ್ಭಲಧಾವಕಾಃ blanket-cleaners, ಸ್ನಾಪಕೋಷ್ಣೋದಕಾಃ hot bath attendants, ವೈದ್ಯಾಃ physicians, ಶೌಣ್ಡಿಕಾಃ distillers and sellers of spiritual liquor (vintners), ಧೂಪಕಾಃ incense merchants, ರಜಕಾಃ washermen, ತುನ್ನವಾಯಾಶ್ಚ those who do sewing work
(tailors), ಗ್ರಾಮಘೋಷಮಹತ್ತರಾಃ important people in villages and hamlets where cowherds reside, ಸ್ತ್ರೀಭಿಃ ಸಹ along with women, ಶೈಲೂಷಾಃ actors, ತಥಾ similarly, ಕೈವರ್ತಕಾಃ fishermen, ಯಯುಃ went.
Gem-polishers, potters, weapon-smiths, weavers, makers of adornments with peacock feathers, sawyers, makers of artificial ornaments, perforators of shells and ornaments, ivory-workers, whitewashers, purveyors of fragrant essences, renowned goldsmiths, blanket-cleaners, hot-bath attendants, physicians, vintners, incense merchants, washermen, tailors, headmen of villages and hamlets, actors along with their wives, fishermen -- all followed Bharata.
ಸಮಾಹಿತಾ ವೇದವಿದೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ವೃತ್ತಸಮ್ಮತಾಃ.
ಗೋರಥೈರ್ಭರತಂ ಯಾನ್ತಮನುಜಗ್ಮು ಸ್ಸಹಸ್ರಶಃ৷৷2.83.16৷৷
ಗೋರಥೈರ್ಭರತಂ ಯಾನ್ತಮನುಜಗ್ಮು ಸ್ಸಹಸ್ರಶಃ৷৷2.83.16৷৷
ಸಮಾಹಿತಾಃ with composed mind, ವೃತ್ತಸಮ್ಮತಾಃ renowned for their virtuous conduct, ವೇದವಿದಃ learned in the Vedas, ಸಹಸ್ರಶಃ in thousands, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಃ brahmins, ಯಾನ್ತಮ್ departing, ಭರತಮ್ Bharata, ಗೋರಥೈಃ on bullock carts, ಅನುಜಗ್ಮುಃ followed.
Brahmins learned in the Vedas and renowned for their virtuous conduct followed Bharta in their thousands on bullock carts with composed minds.
ಸುವೇಷಾ ಶ್ಶುದ್ಧವಸನಾಸ್ತಾಮ್ರಮೃಷ್ಟಾನುಲೇಪನಾಃ.
ಸರ್ವೇ ತೇ ವಿವಿಧೈರ್ಯಾನೈ ಶ್ಶನೈರ್ಭರತಮನ್ವಯುಃ৷৷2.83.17৷৷
ಸರ್ವೇ ತೇ ವಿವಿಧೈರ್ಯಾನೈ ಶ್ಶನೈರ್ಭರತಮನ್ವಯುಃ৷৷2.83.17৷৷
ಸುವೇಷಾಃ well-dressed, ಶುದ್ಧವಸನಾಃ in clean clothing, ತಾಮ್ರಮೃಷ್ಟಾನುಲೇಪನಾಃ anointed with pure red
sandalpaste, ತೇ ಸರ್ವೇ all those, ವಿವಿಧೈಃ various, ಯಾನೈಃ on vehicles, ಶನೈಃ slowly, ಭರತಮ್ Bharata, ಅನ್ವಯುಃ followed.
Dressed well in clean clothes and anointed with pure red sandalpaste, they all slowly followed Bharata, mounting on various vehicles.
ಪ್ರಹೃಷ್ಟಮುದಿತಾ ಸೇನಾ ಸಾನ್ವಯಾತ್ಕೈಕಯೀಸುತಮ್.
ಭ್ರಾತುರಾನಯನೇ ಯಾನ್ತಂ ಭರತಂ ಭ್ರಾತೃವತ್ಸಲಮ್৷৷2.83.18৷৷
ಭ್ರಾತುರಾನಯನೇ ಯಾನ್ತಂ ಭರತಂ ಭ್ರಾತೃವತ್ಸಲಮ್৷৷2.83.18৷৷
ಪ್ರಹೃಷ್ಟಮುದಿತಾ overwhelmed with joy and cheer, ಸಾ ಸೇನಾ that army, ಭ್ರಾತುಃ brother's, ಆನಯನೇ to bring back, ಯಾನ್ತಮ್ set out, ಕೈಕಯೀಸುತಮ್ Kaikeyi's son (Bharata), ಭ್ರಾತೃವತ್ಸಲಮ್ to his brother, Rama, ಭರತಮ್ Bharata, ಅನ್ವಯಾತ್ followed.
The army, overwhelmed with joy and cheer followed the devoted brother Bharata who had set out to bring back Rama.
ತೇ ಗತ್ವಾ ದೂರಮಧ್ವಾನಂ ರಥಯಾನಾಶ್ವಕುಞ್ಜರೈಃ.
ಸಮಾಸೇದುಸ್ತತೋ ಗಙ್ಗಾಂ ಶೃಙ್ಗೀಬೇರಪುರಂ ಪ್ರತಿ৷৷2.83.19৷৷
ಯತ್ರ ರಾಮಸಖೋ ವೀರೋ ಗುಹೋ ಜ್ಞಾತಿಗಣೈರ್ವೃತಃ.
ನಿವಸತ್ಯಪ್ರಮಾದೇನ ದೇಶಂ ತಂ ಪರಿಪಾಲಯನ್৷৷2.83.20৷৷
ಸಮಾಸೇದುಸ್ತತೋ ಗಙ್ಗಾಂ ಶೃಙ್ಗೀಬೇರಪುರಂ ಪ್ರತಿ৷৷2.83.19৷৷
ಯತ್ರ ರಾಮಸಖೋ ವೀರೋ ಗುಹೋ ಜ್ಞಾತಿಗಣೈರ್ವೃತಃ.
ನಿವಸತ್ಯಪ್ರಮಾದೇನ ದೇಶಂ ತಂ ಪರಿಪಾಲಯನ್৷৷2.83.20৷৷
ತೇ they, ರಥಯಾನಾಶ್ವಕುಞ್ಜರೈಃ on chariots, carriages, horses and elephants, ದೂರಮ್ a great distance, ಅಧ್ವಾನಮ್ the path, ಗತ್ವಾ having travelled, ತತಃ thereafter, ರಾಮಸಖಃ Rama's friend, ವೀರಃ valiant, ಗುಹಃ Guha, ಜ್ಞಾತಿಗಣೈಃ with relatives, ವೃತಃ surrounded by, ತಮ್ that, ದೇಶಮ್ country, ಅಪ್ರಮಾದೇನ vigilantly, ಪರಿಪಾಲಯನ್ ruling, ಯತ್ರ where, ನಿವಸತಿ living, ಶೃಙ್ಗೀಬೇರಪುರಂ ಪ್ರತಿ near Srngiberapura, ಗಙ್ಗಾಮ್ Ganges, ಸಮಾಸೇದುಃ reached.
After travelling a long distance on chariots, carriages, horses and elephants, they reached the river Ganga close to Srngiberapura, a country ruled vigilantly by Rama's friend, the valiant Guha who lived there along with his relatives.
ಉಪೇತ್ಯ ತೀರಂ ಗಙ್ಗಾಯಾಶ್ಚಕ್ರವಾಕೈರಲಙ್ಕೃತಮ್.
ವ್ಯವಾತಿಷ್ಠತ ಸಾ ಸೇನಾ ಭರತಸ್ಯಾನುಯಾಯಿನೀ৷৷2.83.21৷৷
ವ್ಯವಾತಿಷ್ಠತ ಸಾ ಸೇನಾ ಭರತಸ್ಯಾನುಯಾಯಿನೀ৷৷2.83.21৷৷
ಭರತಸ್ಯ ಅನುಯಾಯಿನೀ following Bharata, ಸಾ ಸೇನಾ that army, ಚಕ್ರವಾಕೈಃ with chakravakas (the ruddy geese), ಅಲಙ್ಕೃತಮ್ graced, ಗಙ್ಗಾಯಾಃ river Ganga's, ತೀರಮ್ bank, ಉಪೇತ್ಯ having reached, ವ್ಯವಾತಿಷ್ಠತ halted there.
The army following Bharata reached the bank of the river Ganga, graced by chakravakas (ruddy geese) and halted there.
ನಿರೀಕ್ಷ್ಯಾನುಗತಾಂ ಸೇನಾಂ ತಾಂ ಚ ಗಙ್ಗಾಂ ಶಿವೋದಕಾಮ್.
ಭರತಸ್ಸಚಿವಾನ್ಸರ್ವಾನಬ್ರವೀದ್ವಾಕ್ಯಕೋವಿದಃ৷৷2.83.22৷৷
ಭರತಸ್ಸಚಿವಾನ್ಸರ್ವಾನಬ್ರವೀದ್ವಾಕ್ಯಕೋವಿದಃ৷৷2.83.22৷৷
ಅನುಗತಾಮ್ following, ಸೇನಾಮ್ army, ಶಿವೋದಕಾಮ್ having sacred waters, ತಾಂ ಗಙ್ಗಾಂ ಚ that river Ganga, ನಿರೀಕ್ಷಯ having gazed at, ವಾಕ್ಯಕೋವಿದಃ proficient in speech, ಭರತಃ Bharata, ಸರ್ವಾನ್ all, ಸಚಿವಾನ್ to ministers, ಅಬ್ರವೀತ್ said.
As he beheld the army following him and the river Ganga of sacred waters in front of him, Bharata who was proficient in speech said to his ministers:
ನಿವೇಶಯತ ಮೇ ಸೈನ್ಯಮಭಿಪ್ರಾಯೇಣ ಸರ್ವತಃ.
ವಿಶ್ರಾನ್ತಾಃ ಪ್ರತರಿಷ್ಯಾಮಶ್ಶ್ವ ಇದಾನೀಮಿಮಾಂ ನದೀಮ್৷৷2.83.23৷৷
ವಿಶ್ರಾನ್ತಾಃ ಪ್ರತರಿಷ್ಯಾಮಶ್ಶ್ವ ಇದಾನೀಮಿಮಾಂ ನದೀಮ್৷৷2.83.23৷৷
ಮೇ ಸೈನ್ಯಮ್ my army, ಅಭಿಪ್ರಾಯೇಣ according to their desires, ಸರ್ವತಃ all over, ನಿವೇಶಯತ you may halt, ಇದಾನೀಮ್ now, ವಿಶ್ರಾನ್ತಾಃ having taken rest, ನದೀಮ್ river, ಶ್ವಃ tomorrow, ಪ್ರತರಿಷ್ಯಾಮಃ will cross.
You may, according to your convenience, halt the army anywhere here and, after taking rest (for the night), we shall cross the river Ganga tomorrow.
ದಾತುಂ ಚ ತಾವದಿಚ್ಛಾಮಿ ಸ್ವರ್ಗತಸ್ಯ ಮಹೀಪತೇಃ.
ಔರ್ಧ್ವದೇಹನಿಮಿತ್ತಾರ್ಥಮವತೀರ್ಯೋದಕಂ ನದೀಮ್৷৷2.83.24৷৷
ಔರ್ಧ್ವದೇಹನಿಮಿತ್ತಾರ್ಥಮವತೀರ್ಯೋದಕಂ ನದೀಮ್৷৷2.83.24৷৷
ನದೀಮ್ river, ಅವತೀರ್ಯ descending, ಸ್ವರ್ಗತಸ್ಯ to the departed, ಮಹೀಪತೇಃ king's, ಔರ್ಧ್ವದೇಹನಿಮಿತ್ತಾರ್ಥಮ್ for the good of his life in the other world, ಉದಕಮ್ libations with water, ದಾತುಮ್ ಚ to offer, ಇಚ್ಛಾಮಿ ತಾವತ್ I wish.
Meanwhile, I shall get into this river and offer libations with water to the departed king for the good of his life in the other world.
ತಸ್ಯೈವಂ ಬ್ರುವತೋಮಾತ್ಯಾಸ್ತಥೇತ್ಯುಕ್ತ್ವಾ ಸಮಾಹಿತಾಃ.
ನ್ಯವೇಶಯಂಸ್ತಾಂ ಛನ್ದೇನ ಸ್ವೇನ ಸ್ವೇನ ಪೃಥಕ್ಪೃಥಕ್৷৷2.83.25৷৷
ನ್ಯವೇಶಯಂಸ್ತಾಂ ಛನ್ದೇನ ಸ್ವೇನ ಸ್ವೇನ ಪೃಥಕ್ಪೃಥಕ್৷৷2.83.25৷৷
ತಸ್ಯ his (Bharata's), ಏವಮ್ in this way, ಬ್ರುವತಃ while saying, ಅಮಾತ್ಯಾಃ ministers, ತಥೇತಿ 'be it so', ಉಕ್ತ್ವಾ saying, ಸಮಾಹಿತಾಃ with composed minds, ತಾಮ್ they, ಸ್ವೇನ ಸ್ವೇನ each of their, ಛನ್ದೇನ with pleasure, ಪೃಥಕ್ ಪೃಥಕ್ separately ನ್ಯವೇಶಯನ್ rested.
While he (Bharata's) was speaking this way, all the ministers assented by saying 'Be it so' and made arrangement for their troops to rest separately according to their pleasure.
ನಿವೇಶ್ಯ ಗಙ್ಗಾಮನು ತಾಂ ಮಹಾನದೀಂ ಚಮೂಂ ವಿಧಾನೈಃ ಪರಿಬರ್ಹಶೋಭಿನೀಮ್.
ಉವಾಸ ರಾಮಸ್ಯ ತದಾ ಮಹಾತ್ಮನೋ ವಿಚಿನ್ತಯಾನೋ ಭರತೋ ನಿವರ್ತನಮ್৷৷2.83.26৷৷
ಉವಾಸ ರಾಮಸ್ಯ ತದಾ ಮಹಾತ್ಮನೋ ವಿಚಿನ್ತಯಾನೋ ಭರತೋ ನಿವರ್ತನಮ್৷৷2.83.26৷৷
ಭರತಃ Bharata, ಪರಿಬರ್ಹಶೋಭಿನೀಮ್ looking splendid with their royal insignia, ಚಮೂಮ್ army, ತಾಮ್ that, ಮಹಾನದೀಮ್ mighty river, ಗಙ್ಗಾಮ್ ಅನು following Ganga, ವಿಧಾನೈಃ with adequate arrangements, ನಿವೇಶ್ಯ encamping, ತದಾ then, ಮಹಾತ್ಮನಃ magnanimous, ರಾಮಸ್ಯ Rama's, ನಿವರ್ತನಮ್ to bring back, ವಿಚಿನ್ತಯಾನಃ pondering, ಉವಾಸ stayed.
The army encamped by Bharata looked splendid with royal insigaia. After making necessary arrangements for the army on the bank of the mighty river Ganga and pondering over the means of bringing back the magnanimous Rama, Bharata stayed.
ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡೇ ತ್ರ್ಯಶೀತಿತಮಸ್ಸರ್ಗಃ৷৷
Thus ends the eightythird sarga in Ayodhyakanda of the holy Ramayana, the first epic composed by sage Valmiki.