Sloka & Translation

[Rama, Sita and Lakshmana enter the Dandaka forest -- Sages at Dandaka offer prayers and welcome Sri Rama.]

ప్రవిశ్య తు మహారణ్యం దణ్డకారణ్యమాత్మవాన్.

దదర్శ రామో దుర్ధర్షస్తాపసాశ్రమమణ్డలమ్৷৷3.1.1৷৷


ఆత్మవాన్ self-possessed, దుర్ధర్షః invincible రామః Rama, మహారణ్యమ్ great forest, దణ్డకారణ్యమ్ Dandaka forest, ప్రవిశ్య having entered, తాపసాశ్రమమణ్డలమ్ multitude of hermitages of the ascetics, దదర్శ saw.

The invincible and self-possessed Rama entered the great forest of Dandaka and saw there a multitude of hermitages of the ascetics.
కుశచీరపరిక్షిప్తం బ్రాహ్మ్యా లక్ష్మ్యా సమావృతమ్.

యథా ప్రదీప్తం దుర్దర్శం గగనే సూర్యమణ్డలమ్৷৷3.1.2৷৷


కుశచీరపరిక్షిప్తమ్ ceremonial robes(made) of kusa grass spread all over బ్రాహ్మ్యా of the brahmanas, లక్ష్మ్యా of auspicious appearance, సమావృతమ్ surrounded, గగనే in the sky, ప్రదీప్తమ్ glowing, సూర్యమణ్డలం యథా like the orb of the Sun, దుర్దర్శమ్ difficult to gaze.

They (the hermitages) were strewn all over with kusa grass and robes by bark with auspicious sacrificial materials around and hence dazzling like the orb of the sun in the sky difficult to gaze.
శరణ్యం సర్వభూతానాం సుసమ్మృష్టాజిరం సదా.

మృగైర్బహుభిరాకీర్ణం పక్షిసఙ్ఘైస్సమావృతమ్৷৷3.1.3৷৷


సర్వభూతానామ్ for all beings, శరణ్యమ్ shelter, సదా always, సుసమ్మృష్టాజిరం the courtyard being well-cleaned, wetted and decorated, బహుభిః by many, మృగైః by antelopes, ఆకీర్ణమ్ filled all over, పక్షిసఙ్ఘై by flocks of birds, సమావృతమ్ filled with.

The courtyards (of the hermitages) were clean-swept, sprinkled with water and decorated. They provided shelter to all kinds of creatures and were filled all over with flocks of birds and antelopes.
పూజితం చ ప్రనృత్తం చ నిత్యమప్సరసాం గణైః.

విశాలైరగ్నిశరణైః స్రుగ్భాణ్డైరజినైః కుశైః৷৷3.1.4৷৷

సమిద్భిస్తోయకలశైః ఫలమూలైశ్చ శోభితమ్.

ఆరణ్యైశ్చ మహావృక్షైః పుణ్యైస్స్వాదుఫలైర్వృతమ్৷৷3.1.5৷৷


అప్సరసామ్ by celestial damsels, గణైః by groups, పూజితం చ glorified, ప్రనృత్తం చ and offered dances as service, విశాలైః with vast, అగ్నిశరణైః with fire sanctuaries స్రుగ్భాణ్డైః with wooden ladles for offering ghee అజినైః with deer-skins, కుశైః with kusa grass, సమిద్భి: with faggots (specially offered to fire in sacrificial ceremonies), తోయకలశైః pots filled with water, ఫలమూలైశ్చ with fruits and roots, శోభితమ్ adorned, ఆరణ్యైః produced in forests, పుణ్యైః sacred ones, స్వాదుఫలైః by sweet fruits, మహావృక్షైః with huge trees, ఉపశోభితమ్ looking delightful all over.

The hermitages looked glorified with dances by celestial damsels. They were adorned with vast fire sanctuaries, ladles for sacrificial ceremonies, deer-skins and kusa grass faggots for pots of water, roots and fruits. They looked delightful with huge sacred trees of the forest laden with sweet fruits.
బలిహోమార్చితం పుణ్యం బ్రహ్మఘోషనినాదితమ్.

పుష్పైశ్చాన్యైః పరిక్షిప్తం పద్మిన్యా చ సపద్మయా৷৷3.1.6৷৷

ఫలమూలాశనైర్దాన్తైశ్చీరకృష్ణాజినామ్బరైః.

సూర్యవైశ్వానరాభైశ్చ పురాణైర్మునిభిర్వుతమ్৷৷3.1.7৷৷


బలిహోమార్చితమ్ worshipped with various offerings and sacrifices, పుణ్యమ్ sacred, బ్రహ్మఘోషనినాదితమ్ reverberating with chanting of the Vedas,అన్యైః పుష్పైః by other flowers, పరిక్షిప్తమ్ scattered here and there, పద్మిన్యా by a lotus-pond, సపద్మయా filled with lotuses, ఫలమూలాశనైః by those living on fruits and roots, దాన్తై: self-restrained ones, చీరకృష్ణాజినామ్బరైః wearing bark garments and skins of black antelopes, సూర్యవైశ్వానరాభైశ్చ glowing like the Sun or the fire, పురాణైః by the aged, మునిభిః by the sages, వృతమ్ surrounded by.

The hermitages where various sacrificial offerings were made reverberated with Vedic chantings. Flowers were scattered all over. There was a lotus-pond with lotuses. There were aged, self-restrained sages glowing like the Sun or the fire, living on fruits and roots, clothed in bark and dark deer-skin.
పుణ్యైశ్చ నియతాహారైః శోభితం పరమర్షిభిః.

తద్బ్రహ్మభవనప్రఖ్యం బ్రహ్మఘోషనినాదితమ్৷৷3.1.8৷৷


పుణ్యైః by holy people, నియతాహారైః with regulated diet, పరమర్షిభిః by great sages, శోభితమ్ shining, బ్రహ్మఘోషనినాదితమ్ echoing with the chanting of the Vedas, బ్రహ్మభవనప్రఖ్యమ్ resembling the abode of Brahma, తత్ that (hermitage).

The hermitages echoing with the sounds of Vedic recitations and resembling the very abode of Brahma were adorned with great, holy sages living on regulated diet.
బ్రహ్మవిద్భిర్మహాభాగైర్బ్రాహ్మణైరుపశోభితమ్.

తద్దృష్ట్వా రాఘవః శ్రీమాంస్తాపసాశ్రమమణ్డలమ్৷৷3.1.9৷৷

అభ్యగచ్ఛన్మహాతేజా విజ్యం కృత్వా మహద్ధనుః.


బ్రహ్మవిద్భి: by those knowing the Supreme Spirit, మహాభాగైః by the venerable ones, బాహ్మణైః by brahmins, ఉపశోభితమ్ was adorned, తత్ that, తాపసాశ్రమమణ్డలమ్ groups of hermitages of the sages, దృష్ట్వా after seeing, శ్రీమాన్ illustrious, మహాతేజాః a man of great lustre, రాఘవః Rama, మహత్ great, ధనుః bow, విజ్యమ్ with loosened string, కృత్వా doing, అభ్యగచ్ఛత్ went forward.

The illustrious, effulgent Rama saw groups of hermitages adorned with venerable brahmins, with knowledge of the Supreme Spirit. On seeing them he loosened the string of his great bow and went forward.
దివ్యజ్ఞానోపపన్నాస్తే రామం దృష్ట్వా మహర్షయః৷৷3.1.10৷৷

అభ్యగచ్ఛన్స్తదా ప్రీతా వైదేహీం చ యశస్వినీమ్.


దివ్యజ్ఞానోపపన్నాః richly endowed with divine knowledge, తే మహర్షయః those great sages, రామం Rama, యశస్వినీమ్ highly reputed, వైదేహీం చ Sita too, దృష్ట్వా on seeing, ప్రీతాః pleased, తదా then, అభ్యగచ్ఛన్ went towards.

On seeing Rama with illustrious Sita, the great sages, richly endowed with divine knowledge, went forward to greet him.
తే తం సోమమివోద్యన్తం దృష్ట్వా వై ధర్మచారిణమ్৷৷3.1.11৷৷

లక్ష్మణం చైవ దృష్ట్వా తు వైదేహీం చ యశస్వినీమ్.

మఙ్గలాని ప్రయుఞ్జానాః ప్రత్యగృహ్ణన్దృఢవ్రతాః৷৷3.1.12৷৷


దృఢవ్రతాః steadfast in vows, తే they, ఉద్యన్తమ్ rising, సోమమివ like the Moon, ధర్మచారిణమ్ follower of righteous path, దృష్ట్వా తు on seeing, లక్ష్మణం చైవ Lakshmana too, యశస్వినీమ్ famed, వైదేహీం చ Sita also, దృష్ట్వా తు seeing, మఙ్గలాని words of benediction, ప్రయుఞ్జానాః uttering, ప్రత్యగృహ్ణన్ went towards and received them.

The sages, steadfast in their vows, saw Rama who was shining like the rising Moon, Lakshmana and the famed Sita went forward and received them with words of benediction.
రూపసంహననం లక్ష్మీం సౌకుమార్యం సువేషతామ్.

దదృశుర్విస్మితాకారా రామస్య వనవాసినః৷৷3.1.13৷৷


వనవాసినః (sages) living in the woods, రామస్య Rama's, రూపసంహననమ్ beauty of the body, లక్ష్మీమ్ splendour, సౌకుమార్యమ్ tenderness, సువేషతామ్ will attired, విస్మితాకారాః wonder-struck sages, దదృశుః saw.

Those sages living in the forest were wonder-struck to see the handsome, graceful, delicate and well-dressed Rama.
వైదేహీం లక్ష్మణం రామం నేత్రైరనిమిషైరివ.

ఆశ్చర్యభూతాన్దదృశుః సర్వే తే వనచారిణః৷৷3.1.14৷৷


సర్వే all, తే వనచారిణ: those forest-rangers, ఆశ్చర్యభూతాన్ creating wonder, వైదేహీమ్ Sita, లక్ష్మణం Lakshmana, చైవ too, రామం Rama, అనిమిషైరివ unblinking, నేత్రై: with eyes, దదృశుః saw.

All the foresters looked at the wonderful figures of Rama, Sita and Lakshmana with unblinking eyes.
అత్రైనం హి మహాభాగా స్సర్వభూతహితే రతాః.

అతిథిం పర్ణశాలాయాం రాఘవం సంన్యవేశయన్৷৷3.1.15৷৷


సర్వభూతహితే in the welfare of all beings, రతాః engaged, మహాభాగాః glorious, అత్ర here, పర్ణశాలాయామ్ in a leafy hut, అతిథిమ్ guest, ఏనమ్ రాఘవమ్ this Rama, సంన్యవేశయన్ made him sit and rest.

Ever engaged in the welfare of all beings, the sages made Rama, their guest, sit in their leafy hut.
తతో రామస్య సత్కృత్య విధినా పావకోపమాః.

ఆజహ్రుస్తే మహాభాగాః సలిలం ధర్మచారిణః৷৷3.1.16৷৷


తతః thereafter, పావకోపమాః comparable to fire, మహాభాగాః great ones, తే they, ధర్మచారిణః followers of righteousness, విధినా as per tradition, సత్కృత్య after rendering due hospitality, రామస్య to Rama, సలిలమ్ water, ఆజహ్రుః offered.

The great sages comparable to the fire-god and followers of righteousness honoured Rama according to tradition by offering water.
పుష్పం మూలం ఫలం సర్వమాశ్రమం చ మహాత్మనః.

నివేదయిత్వా ధర్మజ్ఞాస్తే తతః ప్రాఞ్జలయోబ్రువన్৷৷3.1.17৷৷


ధర్మజ్ఞాః knowers of dharma, తే they, తత: then, పుష్పమ్ flower, ఫలమ్ fruit, మూలం root, సర్వమ్ all, ఆశ్రమం చ and the hermitage, మహాత్మనః to the great self, నివేదయిత్వా having offered, ప్రాఞ్జలయః with folded palms, అబ్రువన్ said.

The sages who were knowers of dharma saluted the noble Rama, offered fruits, roots and flowers available at the hermitage and with folded palms said thus:
ధర్మపాలో జనస్యాస్య శరణ్యస్త్వం మహాయశాః.

పూజనీయశ్చ మాన్యశ్చ రాజా దణ్డధరో గురుః৷৷3.1.18৷৷


రాజా king, మహాయశా: of great fame, జనస్యాస్య of the people, ధర్మపాలః protector of dharma, శరణ్యశ్చ refuge, పూజనీయశ్చ worthy of worship, మాన్యశ్చ respectable, దణ్డధరః chastiser of evil-doers, గురుః a respectable one.

O king of great reputation, you are the refuge of the people, a protector of dharma, a chastiser of wrong-doers, a worshipful and respectable preceptor.
ఇన్ద్రస్యేహ చతుర్భాగః ప్రజా రక్షతి రాఘవ.

రాజా తస్మాద్వరాన్భోగాన్రమ్యాన్ భుఙక్తేలోకనమస్కృతః৷৷3.1.19৷৷


రాఘవ O Rama, ఇన్ద్రస్య Indra's, ఇహ here, చతుర్భాగః fourth part, ప్రజాః people, రక్షతి protects, తస్మాత్ therefore, రాజా king, నమస్కృతః obeyed, వరాన్ best, భోగాన్ pleasures, భుఙక్తే enjoys.

O Rama, in this world a king is considered the fourth part of Indra as he protects the people. Therefore, he is respected and he enjoys the choicest pleasures of life.
తే వయం భవతా రక్ష్యా భవద్విషయవాసినః.

నగరస్థో వనస్థో వా త్వం నో రాజా జనేశ్వరః৷৷3.1.20৷৷


భవద్విషయవాసి residents of your domain, తే to you, వయమ్ we, భవతా by you, రక్ష్యాః deserve to be protected, నగరస్థః residing in a city, వనస్థః వా or staying in the forest, జనేశ్వర: Lord of the people, త్వమ్ you, రాజా king.

Since we are the residents of your territory we deserve to be protected by you. Whether you live in the city or in the forest, you are the lord of the people and our king.
న్యస్తదణ్డా వయం రాజఞ్జితక్రోధా జితేన్ద్రియాః.

రక్షణీయాస్త్వయా శశ్వదగర్భభూతాస్తపోధనాః৷৷3.1.21৷৷


రాజన్ O king, జితక్రోధాః men who have conquered anger, జితేన్ద్రియాః self-controlled, తపోధనాః asceties, వయమ్ we, న్యస్తదణ్డాః cast aside the symbol of authority, గర్భభూతాః like your children, త్వయా by you, శశ్వత్ forever, రక్షణీయాః to be protected.

O king, we have conquered our anger and have controlled our senses. We ascetics have cast aside all our authority. We are like your children and need to be protected by you forever
ఏవముక్త్వా ఫలైర్మూలైః పుష్పైర్వన్యైశ్చ రాఘవమ్.

అన్యైశ్చ వివిధాహారైః సలక్ష్మణమపూజయన్৷৷3.1.22৷৷


ఏవమ్ in that manner, ఉక్త్వా having said, సలక్ష్మణమ్ along with Lakshmana, రాఘవమ్ Rama, ఫలైః with fruits, మూలైః with roots, పుష్పైః with flowers, అన్యైశ్చ and by other, వన్యైః by forest produce, వివిధాహారైః different kinds of food, అపూజయన్ offered with reverence.

Having said so, the ascetics offered with reverence fruits, roots, flowers and other forest products to Rama and Lakshmana.
తథాన్యే తాపసాస్సిద్ధా రామం వైశ్వానరోపమాః.

న్యాయవృత్తా యథాన్యాయం తర్పయామాసురీశ్వరమ్৷৷3.1.23৷৷


తథా like that, వైశ్వానరోపమాః men comparable to fire, సిద్ధాః men who accomplished spiritual pursuits, అన్యే others, న్యాయవృత్తాః law-abiding people, తాపసాః ascetics, ఈశ్వరమ్ divine Rama (who controls every one), యథాన్యాయమ్ in a fitting manner, తర్పయామాసుః pleased with their words.

The law-abiding ascetics, who were comparable to fire and who were accomplished in their penances, pleased lord Rama in a befitting manner.
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే అరణ్యకాణ్డే ప్రథమస్సర్గః৷৷
Thus ends the first sarga of Aranyakanda of the holy Ramayana the first epic composed by sage Valmiki.