Sloka & Translation

[Rama directs Surpanakha to Lakshmana-- Surpanakha approaches Lakshmana to marry her -- Lakshmana cuts her nose and ears-- Surpanakha narrates the event to Khara.]

തതശ്ശൂര്പണഖാം രാമഃ കാമപാശാവപാശിതാമ്.

സ്വച്ഛയാ ശ്ലക്ഷ്ണയാ വാചാ സ്മിതപൂര്വമഥാബ്രവീത്৷৷3.18.1৷৷


തതഃ then, രാമഃ Rama, കാമപാശാവപാശിതാമ് to one who was overcome by lust, ശൂര്പണഖാമ് to Surpanakha, സ്വച്ഛയാ with clear, ശ്ലക്ഷ്ണയാ with lucid, വാചാ with words, സ്മിതപൂര്വമ് with a smile, അഥ then, അബ്രവീത് said.

To Surpanakha bound by the noose of passion Rama with a smile replied in a clear, lucid manner:
കൃതദാരോസ്മി ഭവതി ഭാര്യേയം ദയിതാ മമ.

ത്വദ്വിധാനാം തു നാരീണാം സുദുഃഖാ സസപത്നതാ৷৷3.18.2৷৷


ഭവതി O Lady, കൃതദാരഃ married, അസ്മി I am, ഇയമ് this woman, മമ myself, ദയിതാ dear, ഭാര്യാ wife, ത്വദ്വിധാനാമ് of people like you, നാരീണാമ് for women, സസപത്നതാ being a co-wife, സുദുഃഖാ very painful.

O lady I am married and here is my wife who is dear to me. To be a co-wife to some one is indeed painful for people like you.
അനുജസ്ത്വേഷ മേ ഭ്രാതാ ശീലവാന്പ്രിയദര്ശനഃ.

ശ്രീമാനകൃതദാരശ്ച ലക്ഷ്മണോ നാമ വീര്യവാന്৷৷3.18.3৷৷


ലക്ഷ്മണോ നാമ by name Lakshmana, ഏഷഃ this man, മേ my, അനുജഃ younger, ഭ്രാതാ brother, ശീലവാന് a man of good conduct, പ്രിയദര്ശനഃ good-looking, ശ്രീമാന് virtuous, അകൃതദാരശ്ച
single, വീര്യവാന് heroic.

Here is my younger brother Lakshmana. He is a man of good conduct, good look, valiant and virtuous. (Besides) he is not with his wife.
അപൂര്വീ ഭാര്യയാ ചാര്ഥീ തരുണഃ പ്രിയദര്ശനഃ.

അനുരൂപശ്ച തേ ഭര്താ രൂപസ്യാസ്യ ഭവിഷ്യതി৷৷3.18.4৷৷


അപൂര്വീ not accompanied by his, ഭാര്യയാ wife, അര്ഥീ a man in need, തരുണഃ young, പ്രിയദര്ശനഃ handsome, തേ to your, രൂപസ്യ beauty, അനുരൂപഃ worthy of, ഭര്താ husband, ഭവിഷ്യതി will be.

He is not with his wife, and is in need of one. He is young, handsome and worthy. He will be an appropriate husband to you.
ഏനം ഭജ വിശാലാക്ഷി ഭര്താരം ഭ്രാതരം മമ.

അസപത്നാ വരാരോഹേ മേരുമര്കപ്രഭാ യഥാ৷৷3.18.5৷৷


വിശാലാക്ഷി O large-eyed one, വരാരോഹേ with fine hips, ഏനമ് him, ഭ്രാതരമ് my brother, അര്കപ്രഭാ radiance of the Sun, മേരും യഥാ like mount Meru, അസപത്നാ without a co-wife, ഭജ serve him.

O woman of large eyes and fine hips, my brother is fit for you. You will (with him) shine like the radiant Sun on mount Meru. You will enjoy yourself without a co-wife. You may approach him.
ഇതി രാമേണ സാ പ്രോക്താ രാക്ഷസീ കാമമോഹിതാ.

വിസൃജ്യ രാമം സഹസാ തതോ ലക്ഷ്മണമബ്രവീത്৷৷3.18.6৷৷


രാമേണ by Rama, ഇതി this way, പ്രോക്താ having been told, രാക്ഷസീ the demoness, കാമമോഹിതാ deluded with lust, സഹസാ suddenly, രാമമ് Rama, വിസൃജ്യ leaving, തതഃ thereafter, ലക്ഷ്മണമ് to Lakshmana, അബ്രവീത് said.

Thus told by Rama, the demoness, deluded with lust, left him suddenly, and said to
Lakshmana:
അസ്യ രൂപസ്യ തേ യുക്താ ഭാര്യാഹം വരവര്ണിനീ.

മയാ സഹ സുഖം സര്വാന്ദണ്ഡകാന്വിചരിഷ്യസി৷৷3.18.7৷৷


തേ to you, അസ്യ രൂപസ്യ for your form, വരവര്ണിനീ a woman of fine complexion, അഹമ് I am, യുക്താ most suitable, ഭാര്യാ wife, മയാ സഹ with me, സുഖമ് happily, ദണ്ഡകാന് to Dandaka forest, വിചരിഷ്യസി you can wander about.

With my fine complexion, I will be a suitable wife for you. You can happily wander about in Dandaka forest with me.
ഏവമുക്തസ്തു സൌമിത്രീ രാക്ഷസ്യാ വാക്യകോവിദഃ.

തതശ്ശൂര്പണഖീം സ്മിത്വാ ലക്ഷ്മണോ യുക്തമബ്രവീത്৷৷3.18.8৷৷


രാക്ഷസ്യാ by that demoness, ഏവമ് thus, ഉക്തഃ spoken, വാക്യകോവിദഃ well-versed in the use of words, സൌമിത്രിഃ son of Sumitra, ലക്ഷ്മണഃ Lakshmana, തതഃ then, സ്മിത്വാ with a gentle smile, ശൂര്പണഖീമ് to Surpanakha, യുക്തമ് appropriately, അബ്രവീത് said.

Thus addressed by the demoness Lakshmana, son of Sumitra, well-versed in the use of words gave her a befitting reply :
കഥം ദാസസ്യ മേ ദാസീ ഭാര്യാ ഭവിതുമിച്ഛസി.

സോഹമാര്യേണ പരവാന്ഭ്രാത്രാ കമലവര്ണിനി৷৷3.18.9৷৷


കമലവണിനി O woman of lotus complexion, ദാസസ്യ of a servant, മേ myself, ഭാര്യാ wife, ദാസീ female servant, ഭവിതുമ് will become, കഥമ് how, ഇച്ഛസി do you intend to be, സഃ such Rama, അഹമ് I am, ആര്യേണ്യ to that revered, പരവാന് dependent upon, ഭ്രാത്രാ brother.

O lotus-complexioned woman , how can you act as a maid to a slave ? Why do you intend to be so? I am already dependent on my revered brother.
സമൃദ്ധാര്ഥസ്യ സിദ്ധാര്ഥാ മുദിതാമലവര്ണിനീ.

ആര്യസ്യ ത്വം വിശാലാക്ഷി ഭാര്യാ ഭവ യവീയസീ৷৷3.18.10৷৷


വിശാലാക്ഷി large-eyed, അമലവര്ണിനീ of clear complexion, ത്വമ് you, സമൃദ്ധാര്ഥസ്യ lord of great wealth, ആര്യസ്യ to Rama, യവീയസീ younger, ഭാര്യാ wife, സിദ്ധാര്ഥാ fulfilled, മുദിതാ happy, ഭവ you may be.

O large-eyed one, you have a clear complexion. You may become the younger wife of my master who is lord of great wealth. And live a happy, fulfilled life.
ഏനാം വിരൂപാമസതീം കരാലാം നിര്ണതോദരീമ്.

ഭാര്യാം വൃദ്ധാം പരിത്യജ്യ ത്വാമേവൈഷ ഭജിഷ്യതി৷৷3.18.11৷৷


ഏഷഃ this man, വിരൂപാമ് deformed, അസതീമ് unchaste, കരാലാമ് frightful, നിര്ണതോദരീമ് a woman of drooping belly, വൃദ്ധാമ് old, ഏനാമ് her, ഭാര്യാമ് wife, പരിത്യജ്യ after discarding, ത്വാമേവ you alone, ഭജിഷ്യതി he will accept you.

He will abandon this ugly-looking, unchaste, frightening old woman of drooping belly and accept you alone as his wife.
കോ ഹി രൂപമിദം ശ്രേഷ്ഠം സംത്യജ്യ വരവര്ണിനി.

മാനുഷീഷു വരാരോഹേ കുര്യാദ്ഭാവം വിചക്ഷണഃ৷৷3.18.12৷৷


വരവര്ണിനി O lady of fair complexion, വരാരോഹേ (lady with beautiful hips)charming, വിചക്ഷണഃ which wise man, കോ ഹി indeed, ശ്രേഷ്ഠമ് best, ഇദം രൂപമ് this figure, സംത്യജ്യ giving up, മാനുഷീഷു among females, ഭാവമ് love, കുര്യാത് how will he have?.

O lady of fair complexion and beautiful hips, which wise man will fall in love with any other female giving up a fine figure like you ?
ഇതി സാ ലക്ഷ്മണേനോക്താ കരാലാ നിര്ണതോദരീ.

മന്യതേ തദ്വചസ്തഥ്യം പരിഹാസാവിചക്ഷണാ৷৷3.18.13৷৷


ലക്ഷ്മണേന by Lakshmana, ഇതി thus, ഉക്താ having spoken, കരാലാ fierce, നിര്ണതോദരീ drooping- bellied woman, പരിഹാസാവിചക്ഷണാ capable of making fun, സാ that Surpanakha, തദ്വചഃ those words, തഥ്യമ് to be true, മന്യതേ presumes

While Lakshmana was thus making fun of the dreadful, drooping-bellied Surpanakha, she presumed his words to be true.
സാ രാമം പര്ണശാലായാമുപവിഷ്ടം പരന്തപമ്.

സീതയാ സഹ ദുര്ദര്ഷമബ്രവീത്കാമമോഹിതാ৷৷3.18.14৷৷


കാമമോഹിതാ deluded with passion, സാ she, സീതയാ സഹ with Sita, പര്ണശാലായാമ് in the leaf-thatched hut, ഉപവിഷ്ടം seated, പരന്തപമ് tormentor of foes, Rama, ദുര്ധര്ഷമ് formidable, രാമമ് Rama, അബ്രവീത് said.

Deluded with passion, Surpanakha said to formidable Rama, the scorcher of foes, seated in the leaf-thatched hut along with Sita:
ഏനാം വിരൂപാമസതീം കരാലാം നിര്ണതോദരീമ്.

വൃദ്ധാം ഭാര്യാമവഷ്ടഭ്യ മാം ന ത്വം ബഹുമന്യസേ৷৷3.18.15৷৷


വിരൂപാമ് ugly, അസതീമ് unchaste, കരാലാമ് fierce-looking woman, നിര്ണതോദരീമ് a flat-bellied woman, വൃദ്ധാമ് aged, ഏനാമ് her, ഭാര്യാമ് wife, അവഷ്ടഭ്യ taking hold , ത്വമ് you, മാമ് me, ന ബഹുമന്യസേ not honouring me.

You are holding on to this lady who is ugly, unchaste, fierce-looking, flat-bellied and aged and not caring for me.
അദ്യേമാം ഭക്ഷയിഷ്യാമി പശ്യതസ്തവ മാനുഷീമ്.

ത്വയാ സഹ ചരിഷ്യാമി നിസ്സപത്നാ യഥാസുഖമ്৷৷3.18.16৷৷


തവ while you, പശ്യതഃ are seeing, അദ്യ now, ഇമാമ് this, മാനുഷീമ് to this woman, ഭക്ഷയിഷ്യാമി I will eat up, നിസ്സപത്നാ without a co-wife, ത്വയാ സഹ with you, യഥാസുഖമ് happily, ചരിഷ്യാമി I shall move about.

I shall eat up this woman now before your very eyes and I can move about happily with you without a co-wife.
ഇത്യുക്ത്വാ മൃഗശാബാക്ഷീമലാതസദൃശേക്ഷണാ.

അഭ്യധാവത്സുസങ്കൃദ്ധാ മഹോല്കാം രോഹിണീമിവ৷৷3.18.17৷৷


അലാതസദൃശേക്ഷണാ a woman of flaming amber-coloured eye, ഇതി this way, ഉക്ത്വാ after telling, സുസങ്കൃദ്ധാ very angrily, മഹോല്കാമ് a giant meteor, രോഹിണീമിവ as if hurtling towards the constellation Rohini, മൃഗശാബാക്ഷീമ് the fawn-eyed lady, അഭ്യധാവത് rushed towards.

While speaking this, Surpanakha, with eyes like flaming amber ran to the fawn-eyed Sita in great anger like a giant meteor hurtling towards the constellation of Rohini :
താം മൃത്യുപാശപ്രതിമാമാപതന്തീം മഹാബലഃ.

നിഗൃഹ്യ രാമഃ കുപിത സ്തതോ ലക്ഷ്മണമബ്രവീത്৷৷3.18.18৷৷


മഹാബലഃ mighty, രാമഃ Rama, കുപിതഃ enraged, മൃത്യുപാശപ്രതിമാമാപതന്തീം falling like the noose of death, താമ് her, നിഗൃഹ്യ restraining, തതഃ after that, ലക്ഷ്മണമ് to Lakshmana, അബ്രവീത് said.

Mighty Rama in a rage restrained her who was falling upon Sita like the noose of death, and said to Lakshmana:
ക്രൂരൈരനാര്യൈ സ്സൌമിത്രേ പരിഹാസഃ കഥഞ്ചന.

ന കാര്യഃ പശ്യവൈദേഹീം കഥഞ്ചിത്സൌമ്യ ജീവതീമ്৷৷3.18.19৷৷


സൌമ്യ O handsome one, സൌമിത്രേ Lakshmana, ക്രൂരൈഃ by the wicked, അനാര്യൈഃ by the uncivilised one, കഥഞ്ചന indeed, പരിഹാസഃ fun, ന not, കാര്യഃ proper, കഥഞ്ചിത് somehow, ജീവതീമ് a living
lady, വൈദേഹീമ് Sita, പശ്യ see.

O handsome Lakshmana! it is not proper to cut jokes with wicked, uncivilized persons. Now see Sita who has somehow survived.
ഇമാം വിരൂപാമസതീമതിമത്താം മഹോദരീമ്.

രാക്ഷസീം പുരുഷവ്യാഘ്ര വിരൂപയിതുമര്ഹസി৷৷3.18.20৷৷


പുരുഷവ്യാഘ്ര tiger among men, വിരൂപാമ് uncouth, അസതീമ് unchaste , അതിമത്താമ് passionate, മഹോദരീമ് big- bellied ഇമാം രാക്ഷസീമ് this demoness, വിരൂപയിതുമ് to deform, അര്ഹസി you should.

O tiger among men, this uncouth, big-bellied, unchaste and highly passionate demoness deserves to be formed.
ഇത്യുക്തോ ലക്ഷ്മണസ്തസ്യാഃ ക്രുദ്ധോ രാമസ്യ പാര്ശ്വതഃ.

ഉദ്ധൃത്യ ഖങ്ഗം ചിച്ഛേദ കര്ണനാസം മഹാബലഃ৷৷3.18.21৷৷


ഇതി this, ഉക്തഃ instructed, മഹാബലഃ powerful, ലക്ഷ്മണഃ Lakshmana, ക്രുദ്ധഃ being angry, രാമസ്യ Rama's, പാര്ശ്വതഃ by the side, ഖങ്ഗമ് sword, ഉദ്ധൃത്യ having lifted, തസ്യാഃ her, കര്ണനാസമ് ears and nose, ചിച്ഛേദ cut off.

Thus instructed (by Rama), powerful Lakshmana took position by the side of Rama, angrily lifted the sword and cut off her nose and ears.
നികൃത്തകര്ണനാസാ തു വിസ്വരം സാ വിനദ്യ ച.

യഥാഗതം പ്രദുദ്രാവ ഘോരാ ശൂര്പണഖാ വനമ്৷৷3.18.22৷৷


ഘോരാ dreadful one, സാ ശൂര്പണഖാ that Surpanakha, നികൃത്തകര്ണനാസാ with her ears and nose cut off, വിസ്വരമ് in a hoarse voice, വിനദ്യ ച making a loud noise, യഥാഗതമ് in the same way as she came from, വനമ് forest, പ്രദുദ്രാവ ran away.

Dreadful Surpanakha with her ears and nose cut off, roared in a hoarse voice and ran
away into the forest in the same direction as she came.
സാ വിരൂപാ മഹാഘോരാ രാക്ഷസീ ശോണിതോക്ഷിതാ.

നനാദ വിവിധാന്നാദാന്യഥാ പ്രാവൃഷി തോയദഃ৷৷3.18.23৷৷


വിരൂപാ disfigured, മഹാഘോരാ very dreadful, ശോണിതോക്ഷിതാ drenched in blood, സാ രാക്ഷസീ that demoness, പ്രാവൃഷി in rainy season, തോയദഃ യഥാ like a cloud, വിവിധാന് different, നാദാന് sounds, നനാദ released.

The dreadful demoness who thus was disfigured. Drenched in blood, she thundered like a cloud in rainy season.
സാ വിക്ഷരന്തീ രുധിരം ബഹുധാ ഘോരദര്ശനാ.

പ്രഗൃഹ്യ ബാഹൂ ഗര്ജന്തീ പ്രവിവേശ മഹാവനമ്৷৷3.18.24৷৷


ഘോരദര്ശനാ of frightful look, സാ she, ബഹുധാ in many ways, രുധിരമ് blood, വിക്ഷരന്തീ dripping, ബാഹൂ പ്രഗൃഹ്യ holding her arms, ഗര്ജന്തീ while roaring, മഹാവനമ് great forest, പ്രവിവേശ entered.

Dripping blood profusely, the frightful demoness lifted her arms and entered the great forest-roaring.
തതസ്തു സാ രാക്ഷസസങ്ഘസംവൃതം ഖരം ജനസ്ഥാനഗതം വിരൂപിതാ.

ഉപേത്യ തം ഭ്രാതരമുഗ്രദര്ശനം പപാത ഭൂമൌ ഗഗനാദ്യഥാശനിഃ৷৷3.18.25৷৷


തതഃ after that, വിരൂപിതാ a disfigured woman, സാ she, രാക്ഷസസങ്ഘസംവൃതമ് surrounded by demons, ജനസ്ഥാനഗതമ് living in Janasthana, ഉഗ്രദര്ശനമ് fierce-looking, ഭ്രാതരമ് brother, തം ഖരമ് to Khara, ഉപേത്യ approaching, ഗഗനാത് from the sky, അശനിഃ thunderbolt, യഥാ like that, ഭൂമൌ on the ground, പപാത fell down.

A disfigured demoness, she fell down like the thunderbolt from the sky on the ground while her fierce-looking brother Khara sat surrounded by demons at Janasthana.
തതസ്സഭാര്യം ഭയമോഹമൂര്ഛിതാ സലക്ഷ്മണം രാഘവമാഗതം വനമ്.

വിരൂപണം ചാത്മനി ശോണിതോക്ഷിതാ ശശംസ സര്വം ഭഗിനീ ഖരസ്യ സാ৷৷3.18.26৷৷


തതഃ thereafter, ഖരസ്യ to Khara, ഭഗിനീ a sister, സാ she, ഭയമോഹമൂര്ഛിതാ a woman who was wild with fear and delusion, ശോണിതോക്ഷിതാ drenched in blood, വനമ് forest, ആഗതമ് reached, സഭാര്യമ് with wife, സലക്ഷ്മണമ് with Lakshmana, രാഘവമ് Rama, ആത്മനി at her, വിരൂപണം ച disfigurement, സര്വമ് all, ശശംസ narrated.

Thereafter the sister of Khara, wild with fear and delusion and drenched in blood, narrated all about the arrival of Rama, Sita and Lakshmana in the forest and her disfigurement.
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ അരണ്യകാണ്ഡേ അഷ്ടാദശസ്സര്ഗ৷৷
Thus ends the eighteenth sarga of Aranyakanda of the holy Ramayana the first epic composed by sage Valmiki.