[Viradha attacks Rama and Lakshmana -- carries away Sita.]
కృతాతిథ్యోథ రామస్తు సూర్యస్యోదయనం ప్రతి.
ఆమ్నత్ఱ్య స మునీన్సర్వాన్వనమేవాన్వగాహత৷৷3.2.1৷৷
కృతాతిథ్యోథ రామస్తు సూర్యస్యోదయనం ప్రతి.
ఆమ్నత్ఱ్య స మునీన్సర్వాన్వనమేవాన్వగాహత৷৷3.2.1৷৷
Sloka & Translation
అథ then, కృతాతిథ్యః on receiving hospitality, సః రామస్తు that Rama also, సూర్యస్యోదయనం ప్రతి at the time of sunrise, సర్వాన్ all, మునీన్ sages, ఆమ్నత్ఱ్య took leave, వనమేవ into the forest, అన్వగాహత entered deep.
After receiving hospitality from the sages, Rama took of all of them at sunrise and entered deep into the forest.
నానామృగగణాకీర్ణమృక్షశార్దూల సేవితమ్.
ధ్వస్తవృక్షలతాగుల్మం దుర్దర్శసలిలాశయమ్৷৷3.2.2৷৷
నిష్కూజనానాశకునిఝిల్లికాగణనాదితమ్.
లక్ష్మణానుగతో రామో వనమధ్యం దదర్శ హ৷৷3.2.3৷৷
ధ్వస్తవృక్షలతాగుల్మం దుర్దర్శసలిలాశయమ్৷৷3.2.2৷৷
నిష్కూజనానాశకునిఝిల్లికాగణనాదితమ్.
లక్ష్మణానుగతో రామో వనమధ్యం దదర్శ హ৷৷3.2.3৷৷
లక్ష్మణానుగతః followed by Lakshmana, రామః Rama, నానామృగగణాకీర్ణమ్ filled with different kinds of animals, ఋక్షశార్దూలసేవితమ్ inhabited by bears and tigers, ధ్వస్తవృక్షలతాగుల్మమ్ a place where trees, creepers and bushes were crushed (due to frequent visit by demons), దుర్దశ difficult to see, సలిలాశయమ్ water-reservoirs like wells, నిష్కూజనానాశకుని with the twitter of various birds, ఝిల్లికాగణనాదితమ్ resounding with the chirping of crickets. వనమధ్యమ్ midst of the forest, దదర్శ హ witnessed.
With Lakshmana following, Rama went through the forest, filled with herds of animals and inhabited by bears and tigers. It was a place where trees, creepers and bushes were crushed (by frequent visits of demons). It was difficult to locate a water source. And it resounded with the chirping of various birds and insects (crickets).
సీతయా సహ కాకుత్స్థస్తస్మినఘోరమృగాయుతే.
దదర్శ గిరిశృఙ్గాభం పురుషాదం మహాస్వనమ్৷৷3.2.4৷৷
దదర్శ గిరిశృఙ్గాభం పురుషాదం మహాస్వనమ్৷৷3.2.4৷৷
సీతయా సహ along with Sita, కాకుత్స్థః Rama of the Kakutstha family, ఘోరమృగాయుతే infested with dreadful animals, తస్మిన్ in that place, గిరిశృఙ్గాభమ్ comparable to the peak of a mountain, మహాస్వనమ్ heavy sound, పురుషాదమ్ a cannibal, దదర్శ saw.
While Rama along with Sita was wandering in the forest infested with dreadful animals, he saw a roaring cannibal resembling the peak of a mountain.
గమ్భీరాక్షం మహావక్త్రం వికటం విషమోదరమ్.
బీభత్సం విషమం దీర్ఘం వికృతం ఘోరదర్శనమ్৷৷3.2.5৷৷
బీభత్సం విషమం దీర్ఘం వికృతం ఘోరదర్శనమ్৷৷3.2.5৷৷
గమ్భీరాక్షమ్ deep-eyed, మహావక్త్రమ్ with a large face, వికటమ్ of dreadful appearance, విషమోదరమ్ with a huge belly, బీభత్సమ్ loathsome, విషమమ్ crude, దీర్ఘమ్ tall, వికృతమ్ ugly, ఘోరదర్శనమ్ of frightful appearance.
He was of dreadful appearance with deep eyes, a huge face and a big belly. He looked tall, ugly and frightening.
వసానం చర్మ వైయాఘ్రం వసార్ద్రం రుధిరోక్షితమ్.
త్రాసనం సర్వభూతానాం వ్యాదితాస్యమివాన్తకమ్৷৷3.2.6৷৷
త్రాసనం సర్వభూతానాం వ్యాదితాస్యమివాన్తకమ్৷৷3.2.6৷৷
వైయాఘ్రమ్ tiger's, చర్మ skin, వసానమ్ wore, వసార్ద్రమ్ wet with marrow, రుధిరోక్షితమ్ drenched with blood, సర్వభూతానామ్ of all beings, త్రాసనమ్ causing terror, వ్యాదితాస్యమ్ with wide open mouth, అన్తకమ్ ఇవ like the god of death.
Wearing a tiger-skin, he resembled the god of death. With a wide, open mouth, wet with marrow and drenched with blood, he struck terror into all beings.
త్రీన్సిమ్హాన్శ్చతురో వ్యాఘ్రాన్ద్వౌ వృకౌ పృషతాన్దశ.
సవిషాణం వసాదిగ్ధం గజస్య చ శిరో మహత్.
అవసజ్యాయసే శూలే వినదన్తం మహాస్వనమ్৷৷3.2.7৷৷
సవిషాణం వసాదిగ్ధం గజస్య చ శిరో మహత్.
అవసజ్యాయసే శూలే వినదన్తం మహాస్వనమ్৷৷3.2.7৷৷
త్రీన్ three, సింహాన్ lions, చతురః four, వ్యాఘ్రాన్ tigers, ద్వౌ two, వృకౌ wolves, దశ ten, పృషతాన్ deer, సవిషాణమ్ along with the tusk of an elephant, వసాదిగ్ధమ్ wet with the fat of flesh, మహత్ great, గజస్య శిరః elephant's head, ఆయసే on an iron, శూలే spoke, అవసజ్య having pierced, మహాస్వనమ్ shouting loudly, వినదన్తమ్ while he produced.
Roaring loudly, he carried an iron spit in which were pierced three lions, four tigers, two wolves, ten deer and the huge head of an elephant with its tusks smeared with the fat of flesh.
స రామం లక్ష్మణం చైవ సీతాం దృష్ట్వా చ మైథిలీమ్.
అభ్యధావత్సుసఙ్కృద్ధః ప్రజాః కాల ఇవాన్తకః৷৷3.2.8৷৷
అభ్యధావత్సుసఙ్కృద్ధః ప్రజాః కాల ఇవాన్తకః৷৷3.2.8৷৷
సః that, రామమ్ Rama, లక్ష్మణం చ and Lakshmana, మైథిలీమ్ princess of Mithila, సీతాం చ and to Sita, దృష్ట్వా seeing సుసఙ్కృద్ధః he was with anger, అన్తకః god of death, కాలః Yama, ప్రజాః ఇవ like the people, అభ్యధావత్ ran towards.
Looking extremely furious, he ran towards Rama, Lakshmana and Sita like the god of death rushes towards the (dying) people.
స కృత్వా భైరవం నాదం చాలయన్నివ మేదినీమ్.
అఙ్కేనాదాయ వైదేహీమపక్రమ్య తతోబ్రవీత్৷৷3.2.9৷৷
అఙ్కేనాదాయ వైదేహీమపక్రమ్య తతోబ్రవీత్৷৷3.2.9৷৷
తతః then, సః that demon, మేదినీమ్ earth, చాలయన్నివ as if shaking, భైరవమ్ dreadful, నాదమ్ sound, కృత్వా after producing, వైదేహీమ్ Sita, అఙ్కేన in his lap, ఆదాయ taking, అపక్రమ్య after moving aside, అబ్రవీత్ said.
Making a dreadful sound, as if shaking the earth, he took Sita on his lap, stepped aside and said:
యువాం జటాచీరధరౌ సభార్యౌ క్షీణజీవితౌ.
ప్రవిష్టౌ దణ్డకారణ్యం శరచాపాసిధారిణౌ৷৷3.2.10৷৷
ప్రవిష్టౌ దణ్డకారణ్యం శరచాపాసిధారిణౌ৷৷3.2.10৷৷
జటాచీరధరౌ both of you clad in bark and with matted hair, క్షీణజీవితౌ both with shortened life, యువామ్ both of you, సభార్యౌ with your wife, శరచాపాసిధారిణౌ holding bows, arrows and swords, దణ్డకారణ్యమ్ to Dandaka forest, ప్రవిష్టౌ entered into.
You both clad in bark and wearing matted hair, holding bows, arrows and swords have entered into the Dandaka forest with your wife. Your life has been cut short indeed৷৷
కథం తాపసయోర్వాం చ వాసః ప్రమదయా సహ.
అధర్మచారిణౌ పాపౌ కౌ యువాం మునిదూషకౌ৷৷3.2.11৷৷
అధర్మచారిణౌ పాపౌ కౌ యువాం మునిదూషకౌ৷৷3.2.11৷৷
తాపసయోః you wear attire of ascetics, వామ్ you both, వాసః stay, కథమ్ how is it possible, అధర్మచరిణౌ both unrighteous people, మునిదూషకౌ both distorting ascetic discipline, పాపౌ sinners, యువామ్ both , కౌ who are you?
How is it that you both, dressed in the robes of ascetics, live with a woman? Leading an unrighteous and sinful life, who are you who have brought disgrace to the ascetic discipline ?
అహం వనమిదం దుర్గం విరాధో నామ రాక్షసః.
చరామి సాయుధో నిత్యమృషిమాంసాని భక్షయన్৷৷3.2.12৷৷
చరామి సాయుధో నిత్యమృషిమాంసాని భక్షయన్৷৷3.2.12৷৷
అహమ్ I, విరాధో నామ Viradha by name, రాక్షసః demon, సాయుధః ready with arms, నిత్యమ్ always, ఋషిమాంసాని flesh of ascetics, భక్షయన్ while eating, దుర్గమ్ dense, ఇదమ్ here, వనమ్ forest, చరామి I wander.
I am a demon named Viradha. I move in this dense forest with my weapons eating the flesh of the sages.
ఇయం నారీ వరారోహా మమ భార్యా భవిష్యతి.
యువయోః పాపయోశ్చాహం పాస్యామి రుధిరం మృధే৷৷3.2.13৷৷
యువయోః పాపయోశ్చాహం పాస్యామి రుధిరం మృధే৷৷3.2.13৷৷
వరారోహా a beautiful woman (with fine hips), ఇయం నారీ this woman, మమ my, భార్యా wife, భవిష్యతి will be, అహమ్ I, మృధే in the fight, పాపయోః of both of you sinners, యువయోః of you both, రుధిరమ్ blood, పాస్యామి I shall drink.
This woman of fine hips shall be my wife. You sinners! I shall drink the blood of both of you in the fight.
తస్యైవం బ్రువతో దుష్టం విరాధస్య దురాత్మనః.
శ్రుత్వా సగర్వితం వాక్యం సమ్భ్రాన్తా జనకాత్మజా৷৷3.2.14৷৷
శ్రుత్వా సగర్వితం వాక్యం సమ్భ్రాన్తా జనకాత్మజా৷৷3.2.14৷৷
ఏవమ్ in that way, బ్రువతః while he spoke, దురాత్మనః of that wicked, తస్య విరాధస్య that Viradha's, సగర్వితమ్ boastful, జనకాత్మజా daughter of Janaka, దుష్టమ్ cruel, వాక్యమ్ statements, శ్రుత్వా after hearing, సమ్భ్రాన్తా bewildered out of fear.
Sita, daughter of Janaka was bewildered out of fear when she heard the cruel and boastful words of that wicked Viradha.
సీతా ప్రవేపతోద్వేగాత్ ప్రావాతే కదలీ యథా৷৷3.2.15৷৷
తాం దృష్ట్వా రాఘవః సీతాం విరాధాఙ్కగతాం శుభామ్.
అబ్రవీల్లక్ష్మణం వాక్యం ముఖేన పరిశుష్యతా৷৷3.2.16৷৷
తాం దృష్ట్వా రాఘవః సీతాం విరాధాఙ్కగతాం శుభామ్.
అబ్రవీల్లక్ష్మణం వాక్యం ముఖేన పరిశుష్యతా৷৷3.2.16৷৷
సీతా Sita, ఉద్వేగాత్ due to anxiety, ప్రవాతే in strong wind, కదలీ యథా like a plantain tree, ప్రవేపితా was shaken, రాఘవః Rama, విరాధాఙ్కగతామ్ in the lap of Viradha, శుభామ్ Sita, the auspicious, తామ్ her, దృష్ట్వా on seeing, పరిశుష్యతా with a parched(pale), ముఖేన with face, లక్ష్మణమ్ to Lakshmana, వాక్యమ్ these words, అబ్రవీత్ said.
Seeing the auspicious Sita in the lap of Viradha shaken out of anxiety, like a plantain tree in a strong wind, Rama with his throat parched said to Lakshmana:
పశ్య సౌమ్య నరేన్ద్రస్య జనకస్యాత్మసమ్భవామ్.
మమ భార్యాం శుభాచారాం విరాధాఙ్కే ప్రవేశితామ్৷৷3.2.17৷৷
అత్యన్తసుఖసంమవద్ధాం రాజపుత్రీం యశస్వినీమ్.
మమ భార్యాం శుభాచారాం విరాధాఙ్కే ప్రవేశితామ్৷৷3.2.17৷৷
అత్యన్తసుఖసంమవద్ధాం రాజపుత్రీం యశస్వినీమ్.
సౌమ్య O gentle one, నరేన్ద్రస్య king's, జనకస్య Janaka's, ఆత్మసమ్భవామ్ daughter, born of his own self, మమ భార్యామ్ my wife, శుభాచారామ్ of good conduct, అత్యన్తసుఖసంవృద్ధామ్ brought up in utmost comfort, యశస్వినీమ్ an illustrious one, విరాధాఙ్కే in the lap of Viradha, ప్రవేశితామ్ entered, రాజపుత్రీమ్ princess, పశ్య see.
Gentle Lakshmana, see the illustrious daughter ofJanaka, a lady of good conduct, brought up in utmost comfort caught in the lap of Viradha!
యదభిప్రేతమస్మాసు ప్రియం వరవృతం చ యత్৷৷3.2.18৷৷
కైకేయ్యాస్తు సుసంవృత్తం క్షిప్రమద్యైవ లక్ష్మణ.
కైకేయ్యాస్తు సుసంవృత్తం క్షిప్రమద్యైవ లక్ష్మణ.
లక్ష్మణ O Lakshmana, అస్మాసు for us, యత్ whatever, అభిప్రేతమ్ desired, యత్ that, వరవృతం చ those boons desired, కైకేయ్యాః by Kaikeyi's, ప్రియమ్ joy, అద్యైవ to day itself, క్షిప్రమ్ now itself, సుసంవృతమ్ attained well.
O Lakshmana! whatever Kaikeyi desired through her boons has now come true so soon.
యా న తుష్యతి రాజ్యేన పుత్రార్థే దీర్ఘదర్శినీ৷৷3.2.19৷৷
యయాహం సర్వభూతానాం ప్రియః ప్రస్థాపితో వనమ్.
అద్యేదానీం సకామా సా యా మాతా మధ్యమా మమ৷৷3.2.20৷৷
యయాహం సర్వభూతానాం ప్రియః ప్రస్థాపితో వనమ్.
అద్యేదానీం సకామా సా యా మాతా మధ్యమా మమ৷৷3.2.20৷৷
దీర్ఘదర్శినీ far-sighted lady, యా such a lady as she is, పుత్రార్థే for her son, రాజ్యేన with kingdom, న తుష్యతి not being contended, యయా by whomsoever, సర్వభూతానామ్ of all beings, ప్రియః dear, అహమ్ I, వనమ్ forest, ప్రస్థాపితః is sent, యా whoever, మమ my, మధ్యమా మాతా middle mother, సా she, అద్య today, సకామా has her desire fulfilled.
Kaikeyi, my middle mother is far-sighted indeed ! Not content with the kingdom alone see sent me, beloved of all beings, away to the forest. Let her cherished desire be fulfilled.
పరస్పర్శాత్తు వైదేహ్యాః న దుఃఖతరమస్తిమే.
పితుర్వినాశాత్సౌమిత్రే ! స్వరాజ్యహరణాత్తథా৷৷3.2.21৷৷
పితుర్వినాశాత్సౌమిత్రే ! స్వరాజ్యహరణాత్తథా৷৷3.2.21৷৷
సౌమిత్రే! O Lakshmana, వైదేహ్యాః Sita's, పరస్పర్శాత్ the touch of a man other man, పితుః father's, వినాశాత్ more than demise, తథా in the same way, స్వరాజ్యహరణాత్ more than the the loss of my kingdom, మే to me, దుఃఖతరమ్ more painful, నాస్తి is not.
O Lakshmana! nothing is more sorrowful to me than the touch of Vaidehi by another. It is more painful to me than the death of my father or loss of my kingdom.
ఇతి బ్రువతి కాకుత్స్థే బాష్పశోకపరిప్లుతే.
అబ్రవీల్లక్ష్మణః క్రుద్ధో రుద్ధో నాగ ఇవ శ్వసన్৷৷3.2.22৷৷
అబ్రవీల్లక్ష్మణః క్రుద్ధో రుద్ధో నాగ ఇవ శ్వసన్৷৷3.2.22৷৷
కాకుత్స్థే when Rama of the Kakutstha family, ఇతి this way, బ్రువతి while he spoke, లక్ష్మణః Lakshmana, బాష్పశోకపరిప్లుతే full of tears of sorrow, క్రుద్ధః angry, రుద్ధః tied up, నాగః ఇవ like a serpent, శ్వసన్ hissing, అబ్రవీత్ said.
As Rama was thus full of tears of sorrow, Lakshmana sighed heavily in anger like a hissing serpant in confinement. And said:
అనాథ ఇవ భూతానాం నాథస్త్వం వాసవోపమః.
మయా ప్రేష్యేణ కాకుత్స్థ! కిమర్థం పరితప్యసే৷৷3.2.23৷৷
మయా ప్రేష్యేణ కాకుత్స్థ! కిమర్థం పరితప్యసే৷৷3.2.23৷৷
కాకుత్స్థ! O Rama!, భూతానామ్ of all beings, నాథః lord, వాసవోపమః comparable to Indra, త్వమ్ you, అనాథః an orphan, ఇవ like, ప్రేష్యేణ by a servant (at your service), మయా by myself, కిమర్థమ్ for what reason, పరితప్యసే feeling sad.
O Rama, you are, like Indra, lord of all beings. What makes you feel sad like an orphan when I am at your service like a servant?
శరేణ నిహతస్యాద్య మయా క్రుద్ధేన రక్షసః.
విరాధస్య గతాసోర్హి మహీ పాస్యతి శోణితమ్৷৷3.2.24৷৷
విరాధస్య గతాసోర్హి మహీ పాస్యతి శోణితమ్৷৷3.2.24৷৷
క్రుద్ధేన by an angry one, మయా by me, అద్య now, శరేణ by the arrow, నిహతస్య killed, గతాసోః of one who loses life, రక్షసః of this demon, విరాధస్య Viradha's, శోణితమ్ blood, మహీ the earth, పాస్యతి will drink.
The earth will drink the blood of Viradha with his life gone, slain by my angry arrow.
రాజ్యకామే మమ క్రోధో భరతే యో బభూవ హ.
తం విరాధే ప్రమోక్ష్యామి వజ్రీ వజ్రమివాచలే৷৷3.2.25৷৷
తం విరాధే ప్రమోక్ష్యామి వజ్రీ వజ్రమివాచలే৷৷3.2.25৷৷
రాజ్యకామే one who was desirous of kingdom, భరతే on Bharata, మమ my, యః whatever, క్రోధ: anger, బభూవ హ was felt, తమ్ that, వజ్రీ Indra, వజ్రమ్ thunderbolt, అచలే ఇవ at a mountain, విరాధే on Viradha, ప్రమోక్ష్యామి I will release.
Like Indra who hits the mountain with his thunderbolt, I shall release on Viradha the anger I felt against Bharata for his passion for the kingdom.
మమ భుజబలవేగవేగితః పతతు శరోస్య మహాన్మహోరసి.
వ్యపనయతు తనోశ్చ జీవితం పతతు తతస్సమహీం విఘూర్ణితః৷৷3.2.26৷৷
వ్యపనయతు తనోశ్చ జీవితం పతతు తతస్సమహీం విఘూర్ణితః৷৷3.2.26৷৷
మమ my, భుజబలవేగవేగితః by the strength of my arms, మహాన్ great, శరః arrow, అస్య his, మహోరసి in high speed, పతతు may fall, తనోః from the body, జీవితమ్ life, వ్యపనయతు separate, తతః then, విఘూర్ణితః reeling round and round, మహీమ్ earth, పతతు may fall down.
Spurred by the speed of my strong arms, my arrow will fall on his broad chest and separate his life from his body. Then his body reeling round and round will fall on the ground.
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే అరణ్యకాణ్డే ద్వితీయస్సర్గః৷৷
Thus ends the second sarga of Aranyakanda of the holy Ramayana the first epic composed by sage Valmiki.