Sloka & Translation

Audio

[Hanuman offers to carry Sita back to Rama-Sita politely Sita declines -- appeals to Hanuman to get Rama to take her.]

సీతా తద్వచనం శ్రుత్వా పూర్ణచన్ద్రనిభాననా.

హమామన్తమువాచేదం ధర్మార్థసహితం వచః৷৷5.37.1৷৷


పూర్ణచన్ద్రనిభాననా face like the full moon, సీతా Sita, తద్వచనమ్ that word, శ్రుత్వా having heard, హనూమన్తమ్ Hanuman, ఇదమ్ this, ధర్మార్థసహితమ్ full of righteousness, వచః word, ఉవాచ spoke.

To the righteous words (about Rama's grief) of Hanuman, Sita with a face like the full moon replied :
అమృతం విషసంసృష్టం త్వయా వానర భాషితమ్.

యచ్చ నాన్యమనా రామో యచ్చ శోకపరాయణః ৷৷5.37.2৷৷


వానర O vanara, రామః Rama, అన్యమనాః న not thinking of others, ఇతి యత్ that way, ఇతి చ యత్ and this way also (that he is sad), త్వయా by you, భాషితమ్ spoken, విషసంసృష్టమ్ mixed with poison, అమృతమ్ nectar.

"O vanara! you have told me that Rama has his mind always fixed on me, not on others and you have also said that he is sad. It is like offering me poison mixed with nectar.
ఐశ్వర్యే వా సువిస్తీర్ణే వ్యసనే వా సుదారుణే.

రజ్జ్వేవ పురుషం బద్ధ్వా కృతాన్తః పరికర్షతి৷৷5.37.3৷৷


కృతాన్తః death, పురుషమ్ a man, రజ్జ్వా with a cord, బద్ధ్వా ఇవ like tying, సువిస్త్రీర్ణే in the great, ఐశ్వర్యే వా in fortune, సుదారుణే deeply sunk, వ్యసనే వా in adversity, పరికర్షతి will snatch.

"Death snatches a man tied with a cord, whether he is rolling in luxury or sinking in adversity.
విధిర్నూనమసంహార్యః ప్రాణినాం ప్లవగోత్తమ.

సౌమిత్రిం మాం చ రామం చ వ్యసనై: పశ్య మోహితాన్৷৷5.37.4৷৷


ప్లవగోత్తమ O best of vanaras, ప్రాణినామ్ for living beings, నూనమ్ surely, విధిః destiny, అసంహార్యః it cannot be overcome, వ్యసనైః with sorrows, మోహితాన్ afflicted, సౌమిత్రిమ్ Saumitri, మాం చ me too, రామం చ Rama also, పశ్య you see.

"O best of vanaras! surely it is not possible for living beings to overcome destiny. You see how Sri Rama, Saumitri, and my own self are all afflicted with grief.
శోకస్యాస్య కదా పారం రాఘవోధిగమిష్యతి.

ప్లవమానః పరిశ్రాన్తో హతనౌ స్సాగరే యథా৷৷5.37.5৷৷


సాగరే in the ocean, హతనౌః in ship-wreck, ప్లవమానః while getting drowned, పరిశ్రాన్తః యథా who has suffered, రాఘవః Rama, అస్య of this, శోకస్య from grief, పారమ్ the shore, కదా when, అధిగమిష్యతి will he reach.

"When will Raghava reach the shore of this ocean of grief? He is like a man who has suffered a ship wreck, trying to swim?
రాక్షసానాం వధం కృత్వా సూదయిత్వా చ రావణమ్.

లఙ్కామున్మూలితాం కృత్వా కదా ద్రక్ష్యతి మాం పతిః৷৷5.37.6৷৷


పతిః husband, రాక్షసానామ్ of all the demons, వధమ్ killing, కృత్వా after doing, రావణం చ and Ravana, సూదయిత్వా after killing, లఙ్కామ్ Lanka, ఉన్మూలితామ్ uprooting, కృత్వా after doing, మామ్ కదా when me, ద్రక్ష్యతి he will see.

"When will my husband see me after killing the demons including Ravana and uprooting Lanka?
స వాచ్యస్సంత్వరస్వేతి యావదేవ న పూర్యతే.

అయం సంవత్సరః కాలస్తావద్ధి మమ జీవితమ్৷৷5.37.7৷৷


అయమ్ this, సంవత్సరః కాలః one year's time, యావదేవ until then, న పూర్యతే before it is completed, సంత్వరస్వేతి you may be quick, సః he, వాచ్యః he should be informed, మమ I, జీవితమ్ life, తావద్ధి till then only.

"One year's time has been given (by Ravana) to me. Rama should be informed to be quick in reaching before the completion of the time limit and that I will survive till then only.
వర్తతే దశమో మాసో ద్వౌ తు శేషౌ ప్లవఙ్గమ.

రావణేన నృశంసేన సమయో యః కృతో మమ৷৷5.37.8৷৷


ప్లవఙ్గమ O vanara, నృశంసేన రావణేన by the wicked Ravana, మమ to me, యః such, సమయః time, కృతః given, దశమః tenth, మాసః month, వర్తతే is running, ద్వౌ తు two only, శేషౌ remain.

"O vanara! this is the end of the tenth month. Only two more months are left. This is the condition laid by the wicked Ravana in my case.
విభీషణేన చ భ్రాత్రా మమ నిర్యాతనం ప్రతి.

అనునీతః ప్రయత్నేన న చ తత్కురుతే మతిమ్৷৷5.37.9৷৷


భ్రాత్రా by the brother, విభీషణేన by Vibhisana, మమ my, నిర్యాతనం ప్రతి for my restoration, ప్రయత్నేన made efforts, అనునీతః he was advised gently, తత్ such, మతిమ్ thought, న కురుతే he has not agreed.

"Vibhisana made efforts to advise Ravana for my restoration. But Ravana has not agreed to that.
మమ ప్రతిప్రదానం హి రావణస్య న రోచతే.

రావణం మార్గతే సంఖ్యే మృత్యుః కాలవశం గతమ్৷৷5.37.10৷৷


మమ my, ప్రతిప్రదానమ్ returning, రావణస్య to Ravana, న రోచతే is not liked, కాలవశం గతమ్ fallen into the trap of time, రావణమ్ Ravana, సంఖ్యే in a battle, మృత్యుః death, మార్గతే is searching.

"Ravana did not like to return me having fallen into the death trap. Death lies in wait for him in battle.
జ్యేష్ఠా కన్యా నలా నామ విభీషణసుతా కపే.

తయా మమేదమాఖ్యాతం మాత్రా ప్రహితయా స్వయమ్৷৷5.37.11৷৷


కపే O vanara, నలా Nala, జ్యేష్ఠా eldest daughter, విభీషణసుతా daughter of Vibhisana, మాత్రా ప్రహితయా sent by her mother, తయా by her, స్వయమ్ personally, ఇదమ్ here, మమ to me, ఆఖ్యాతమ్ reported.

"O vanara! Nala the eldest daughter of Vibhisana sent by her mother came here personally and reported this to me.
అసంశయం హరిశ్రేష్ఠ క్షిప్రం మాం ప్రాప్స్యతే పతిః.

అన్తరాత్మా చ మే శుద్ధస్తస్మింశ్చ బహవో గుణాః৷৷5.37.12৷৷


హరిశ్రేష్ఠ O eminent vanara, పతిః my lord, క్షిప్రమ్ soon, మామ్ me, అసంశయమ్ no doubt, ప్రాప్స్యతి he will reach, మే my, అన్తరాత్మా చ inner self also, శుద్ధః pure, తస్మింశ్చ in that, బహవః many, గుణాః are virtues.

"O eminent vanara! no doubt my lord will soon reach this place. My pure conscience tells me that Rama has many virtues.
ఉత్సాహః పౌరుషం సత్త్వమానృశంస్యం కృతజ్ఞతా.

విక్రమశ్చ ప్రభావశ్చ సన్తి వానర రాఘవే৷৷5.37.13৷৷


వానరvanara, రాఘవే in Rama, ఉత్సాహః perseverance, పౌరుషమ్ manliness, సత్త్వమ్ prowess, అనృశంస్యమ్ kindness, కృతజ్ఞతా gratitude, విక్రమశ్చ competence, ప్రభావశ్చ power, సన్తి endowed.

"O vanara! Rama is endowed with perseverance, manliness, prowess, kindness, gratitude, competence and power.
చతుర్దశసహస్రాణి రాక్షసానాం జఘాన యః.

జనస్థానే వినా భ్రాత్రా శత్రుః కస్తస్య నోద్విజేత్ ৷৷5.37.14৷৷


యః whoever, జనస్థానే in Janasthana, వినా భ్రాత్రా without his brother also, రాక్షసానామ్ demons, చతుర్దశసహస్రాణి fourteen thousand, జఘాన slew, తస్య his, కః who, శత్రుః enemy, నోద్విజేత్ will not tremble.

న స శక్యస్తులయితుం వ్యసనైః పురుషర్షభః.

అహం తస్య ప్రభావజ్ఞా శక్రస్యేవ పులోమజా ৷৷5.37.15৷৷


పురుషర్షభః bull among men, సః he, వ్యసనైః in calamities, తులయితుమ్ shaken, న శక్యః not possible, పులోమజా daughter of Puloma, శక్రస్యేవ just as Indra, అహమ్ I, తస్య his, ప్రభావజ్ఞా know his might.

"O bull among men! he will not be shaken by calamities. Just as Sachi, the daughter of Puloma knows Indra's might I know Rama's.
శరజాలాంశుమాన్శూరః కపే రామదివాకరః.

శత్రురక్షోమయం తోయముపశోషం నయిష్యతి৷৷5.37.16৷৷


కపే O monkey!, శూరః valiant, రామదివాకర: Rama the Sun, శరజాలాంశుమాన్ with his volley of
dazzling arrows, శత్రురక్షోమయమ్ enemy forces of the demons, తోయమ్ water, ఉపశోషమ్ will dry up, నయిష్యతి will effect.

"O monkey! the valiant Rama is like the Sun-god shoofing a dazzling volley of arrows which will dry up the sea of enemy forces."
ఇతి సఞ్జల్పమానాం తాం రామార్థే శోకకర్శితామ్.

ఆశ్రుసమ్పూర్ణనయనామువాచ వచనం కపిః৷৷5.37.17৷৷


ఇతి thus, సఞ్జల్పమానామ్ while she was speaking freely, రామార్థే on account of Rama, శోకకర్శితామ్ emaciated with sorrow, అశ్రు సమ్పూర్ణనయనామ్ her eyes filled with tears, తామ్ her, కపిః vanara, వచనమ్ word, ఉవాచ spoke.

While Sita, tormented with grief on account of Rama was thus speaking, her eyes filled with tears, the monkey said:
శ్రుత్వైవ తు వచో మహ్యం క్షిప్రమేష్యతి రాఘవః.

చమూం ప్రకర్షన్మహతీం హర్యృక్షగణసఙ్కులామ్৷৷5.37.18৷৷


రాఘవః Rama, శ్రుత్వైవ తు after hearing this, వచః word, మహ్యం by me, క్షిప్రమ్ soon, ఐష్యతి he will reach, చమూం an army, ప్రకర్షన్ while leading, మహతీం huge, హర్యృక్షగణసఙ్కులామ్ with an army of vanaras and bears.

"On hearing me Rama will reach soon with a huge army of vanaras and bears.
అథవా మోచయిష్యామి త్వామద్యైవ వరాననే.

అస్మాద్ధుఃఖాదుపారోహ మమ పృష్ఠమనిన్దితే৷৷5.37.19৷৷


అథవా or, వరాననే O lady with a beautiful face, త్వామ్ you, అద్యైవ now itself, అస్మాత్ from this, దుఃఖాత్ from grief, మోచయిష్యామి I shall redeem you, అనిన్దితే O blameles one, మమ my, పృష్ఠమ్ back, ఉపారోహ you may ascend.

"O beautiful lady, if you please, I shall redeem you today itself from grief. You may ride on my back, O blameless lady.
త్వాం హి పృష్ఠగతాం కృత్వా సన్తరిష్యామి సాగరమ్.

శక్తిరస్తి హి మే వోఢుం లఙ్కామపి సరావణామ్ ৷৷5.37.20৷৷


త్వామ్ you, పృష్ఠగతామ్ placing you on my back, కృత్వా on doing so, సాగరమ్ ocean, సన్తరిష్యామి I can cross over, సరావణామ్ along with Ravana, లఙ్కామపి even Lanka, వోఢుమ్ to carry, మే to me, శక్తి capacity, అస్తి హి indeed I have.

"Placing you on my back I shall cross the ocean. Indeed, I have the capacity to carry the entire city of Lanka along with Ravana.
అహం ప్రస్రవణస్థాయ రాఘవాయాద్య మైథిలి.

ప్రాపయిష్యామి శక్రాయ హవ్యం హుతమివానలః৷৷5.37.21৷৷


మైథిలి O Mythili, అనలః sacred fire, హుతమ్ put into fire, హవ్యమ్ oblations, శక్రాయ by Indra, అహమ్ I, ప్రస్రవణస్థాయ to a person staying on Prasravan mountain, రాఘవాయ to Rama, అద్యైవ ప్రాపయిష్యామి I will take you today itself.

"O Mythili! Just as oblations offered to the sacred fire goes to Indra, I shall offer you today to Rama waiting on the Prasravana mountain.
ద్రక్ష్యస్యద్వైవ వైదేహి రాఘవం సహలక్ష్మణమ్.

వ్యవసాయసమాయుక్తం విష్ణుం దైత్యవధే యథా৷৷5.37.22৷৷


వైదేహి Vaidehi, దైత్యవధే in the killing of demons, వ్యవసాయసమాయుక్తమ్ making all out efforts, విష్ణుం యథా like Visnu, సహలక్ష్మణమ్ together with Lakshmana, రాఘవమ్ Rama, అద్యైవ right now, ద్రక్ష్యసి you will see.

"O Vaidehi! you will see Rama and Lakshmana making all out efforts like Lord Visnu to kill the demons.
త్వద్దర్శనకృతోత్సాహమాశ్రమస్థం మహాబలమ్.

పురన్దరమివాసీనం నాగరాజస్య మూర్ధని৷৷5.37.23৷৷


త్వద్దర్శనకృతోత్సాహమ్ enthused in seeing you, ఆశ్రమస్థమ్ staying in his asram, మహాబలమ్ mighty, నాగరాజస్య of the king of elephants Airavatam, మూర్ధని on the back, ఆసీనమ్ seated, పురన్దరమివ like the destroyer of citadels (Indra).

Mighty Rama staying in asram ill be enthused to see you seated on my back like Lord Purandara (Indra) seated on the back of the lord of elephants (Airavata)
పృష్ఠమారోహ మే దేవి మా వికాఙ్క్షస్వ శోభనే.

యోగమన్విచ్ఛ రామేణ శశాఙ్కేనేవ రోహిణీ৷৷5.37.24৷৷


దేవి O god like lady, మమ my, పృష్ఠమ్ back, ఆరోహ climb up, శోభనే O beautiful one, మా వికాఙ్క్షస్వ do not be reluctant, రోహిణీ Rohini, శశాఙ్కేనేవ like joining with the Moon, రామేణ with Rama, యోగమ్ union, అన్విచ్ఛ you may become.

"O god like lady! climb up my back. Do not be reluctant. Join Rama just as Rohini unites with the Moon, O beautiful one!
కథయన్తీవ చన్ద్రేణ సూర్యేణ చ మహార్చిషా.

మత్పృష్ఠమధిరుహ్య త్వం తరాకాశమహార్ణవౌ৷৷5.37.25৷৷


త్వమ్ you, మత్పృష్ఠమ్ my back, అధిరుహ్య after climbing up, చన్ద్రేణ with the Moon, మహార్చిషా flaming light, సూర్యేణ with the Sun, కథయన్తీవ conversing, ఆకాశమహార్ణవౌ sky and ocean, తర cross.

"Climb on my back and cross the ocean through space in the flaming light, conversing with Moon and Sun.
న హి మే సమ్ప్రయాతస్య త్వామితో నయతోఙ్గనే.

అనుగన్తుం గతిం శక్తాస్సర్వే లఙ్కానివాసినః৷৷5.37.26৷৷


అఙ్గనే O beautiful lady, త్వామ్ you, ఇతః from the place, నయతః while carrying, సమ్ప్రయాతస్య joined together, మే my, గతిమ్ speed, అనుగన్తుమ్ to follow me, సర్వే all, లఙ్కానివాసినః the inhabitants of Lanka, న శక్తాః not possible for any one.

"O beautiful lady! it is not possible for all the inhabitants of Lanka together to follow me while I carry you from this place.
యథైవాహమిహ ప్రాప్తస్తథైవాహమసంశయః.

యాస్యామి పశ్య వైదేహి త్వాముద్యమ్య విహాయసమ్৷৷5.37.27৷৷


వైదేహి Vaidehi, యథైవాహమిహ just as I reached here, ప్రాప్తస్తథైవ in the same way I reached, అహమ I, త్వాముద్యమ్య taking you on my back, యాస్యామి will go, విహాయసమ్ across the sky, నసంశయః no doubt, పశ్య you may see.

"O Vaidehi! just as I reached here I shall beyond doubt take you on my back in the same way across the sky without any difficulty. See.
మైథిలీ తు హరిశ్రేష్ఠాచ్ఛ్రుత్వా వచనమద్భుతమ్.

హర్షవిస్మితసర్వాఙ్గీ హనుమన్తమథాబ్రవీత్৷৷5.37.28৷৷


మైథిలీ తు Mythili also, హరిశ్రేష్ఠాత్ from the best of vanaras, అద్భుతమ్ wonderful, వచనమ్ word, శ్రుత్వా on hearing, హర్షవిస్మితసర్వాఙ్గీ experienced immense joy in every limb of her body, అథ then, హనుమన్తమ్ Hanuman, అబ్రవీత్ said.

When Mythili heard the wonderful proposal from Hanuman, the best of vanaras, she experienced immense joy in every limb of her body and said:
హనుమన్దూరమధ్వానం కథం మాం వోఢుమిచ్ఛసి.

తదేవ ఖలు తే మన్యే కపిత్వం హరియూథప৷৷5.37.29৷৷


హనుమన్ Hanuman, దూరమ్ distant, అధ్వానమ్ path, మామ్ me, వోఢుమ్ carry, కథమ్ how, ఇచ్ఛసి you intend, హరియూథప O leader of vanaras, తే you, కపిత్వమ్ monkey nature, తదేవ ఖలు indeed that is, మన్యే I think.

"Hanuman! how do you intend to carry me to such a distant place? Indeed, it is your monkey nature, I suppose.
కథం వాల్పశరీరస్త్వం మామితో నేతుమిచ్ఛసి.

సకాశం మానవేన్ద్రస్య భర్తుర్మే ప్లవగర్షభ৷৷5.37.30৷৷


ప్లవగర్షభ O bull among monkeys, అల్పశరీరః small body, త్వమ్ you, ఇతః from here, మే my, భర్తుః to my husband, మానవేన్ద్రస్య lord of men, సకాశమ్ presence of, నేతుమ్ to carry, కథం వా how is it, ఇచ్ఛసి you intend.

"O bull among monkeys! you have such a small body. How can you intend to carry me from here to my husband, the lord of men"?
సీతాయా వచనం శ్రుత్వా హనుమాన్మారుతాత్మజః.

చిన్తయామాస లక్ష్మీవాన్నవం పరిభవం కృతమ్৷৷5.37.31৷৷


మారుతాత్మజః son of the Wind-god, లక్ష్మీవాన్ illustrious one, హనుమాన్ Hanuman, సీతాయాః Sita's, వచనమ్ word, శ్రుత్వా on hearing, నవమ్ new, పరిభవమ్ కృతమ్ insult hurled, చిన్తయామాస he thought.

On hearing Sita's new belittling statement about him, Hanuman, the illustrious son of the Wind-god reflected:
న మే జానాతి సత్త్వం వా ప్రభావం వాసితేక్షణా.

తస్మాత్పశ్యతు వైదేహీ యద్రూపం మమ కామతః৷৷5.37.32৷৷


అసితేక్షణా black-eyed, వైదేహీ Vaidehi, మే my, సత్త్వం వా strength, ప్రభావం వా my power, న జానాతి she is not aware, తస్మాత్ therefore, కామతః freely, మమ my, యత్ that real, రూపమ్ form, పశ్యతు see.

'Black-eyed Sita is not aware of my strength or my power. Therefore let her see the real (huge) form that I can assume at my free will'.
ఇతి సఞ్చిన్త్య హనుమాంస్తదా ప్లవగసత్తమః.

దర్శయామాస వైదేహ్యాస్స్వరూపమరిమర్దనః৷৷5.37.33৷৷


ప్లవగసత్తమః the noble monkey, అరిమర్దనః crusher of enemies,హనుమాన్ Hanuman, ఇతి in that way, సఞ్చిన్త్య thinking that way, తదా then, స్వరూపమ్ his real form, వైదేహ్యాః to Vaidehi, దర్శయామాస he revealed.

Thinking thus, Hanuman, the noble monkey, crusher of enemies, started revealing his real form to Vaidehi.
స తస్మాత్పాదపాద్ధీమానాప్లుత్య ప్లవగర్షభః.

తతో వర్ధితుమారేభే సీతాప్రత్యయకారణాత్৷৷5.37.34৷৷


ధీమాన్ wise, ప్లవగర్షభః bull among monkeys, సః he, తస్మాత్ పాదపాత్ from the tree, అప్లుత్య jumping down, తతః from there, సీతాప్రత్యయకారణాత్ in order to instil confidence in Sita, వర్ధితుమ్ to grow in size, ఆరేభే started.

The wise bull among monkeys, jumped down from the tree and started growing in size in order to instil confidence in Sita.
మేరుమన్దరసఙ్కాశో బభౌ దీప్తానలప్రభః.

అగ్రతో వ్యవతస్థే చ సీతాయా వానరోత్తమః৷৷5.37.35৷৷


వానరోత్తమః foremost among vanaras, మేరుమన్దరసఙ్కాశః like mount Meru or Mandara, దీప్తానలప్రభః glowing like blazing fire, బభౌ appeared, సీతాయాః Sita's, అగ్రతః in front, వ్యవతస్థే
చ and stood there.

Hanuman, the foremost of the vanaras resembling mount Meru or Mandara stood there glowing like blazing fire in front of Sita.
హరిః పర్వతసఙ్కాశస్తామ్రవక్త్రో మహాబలః.

వజ్రదంష్ట్రనఖో భీమో వైదేహీమిదమబ్రవీత్৷৷5.37.36৷৷


పర్వతసఙ్కాశః resembling a mountain, తామ్రవక్త్రః one who has a red face, మహాబలః very strong, వజ్రదంష్ట్రనఖః teeth and nails as strong as diamonds, భీమ: dreadful, హరిః vanara, వైదేహీమ్ to Vaidehi, ఇదమ్ this, అబ్రవీత్ said.

Resembling a mountain in size, with a red face, with teeth and nails strong like diamond, the vanara in dreadful form said to Vaidehi:
సపర్వతవనోద్దేశాం సాట్టప్రాకారతోరణామ్.

లఙ్కామిమాం సనాథాం వా నయితుం శక్తిరస్తి మే৷৷5.37.37৷৷


సపర్వతవనోద్దేశామ్ filled with mountains and gardens, సాట్టప్రాకారతోరణామ్ forts, ramparts and gateways, సనాథామ్ along with its king, ఇమామ్ this, లఙ్కాం వా Lanka itself, నయితుమ్ carried away, మే my, శక్తి: capacity, అస్తి is there.

"I have the capacity to carry away this entire Lanka uprooted with its mountains, gardens, forts, ramparts and gateways along with the king.
తదవస్థాప్యతాం బుద్ధిరలం దేవి వికాఙ్క్షయా.

విశోకం కురు వైదేహి రాఘవం సహలక్ష్మణమ్৷৷5.37.38৷৷


దేవి queen, తత్ so, వికాఙ్క్ష్యా with unworthy attitude, అలమ్ enough, బుద్ధి: intellect, అవస్థాప్యతామ్ be stable, వైదేహి Vaidehi, సహలక్ష్మణమ్ with Lakshmana, రాఘవమ్ Rama, విశోకమ్ rid of sorrow, కురు do.

"O queen! it is enough. Give up this unworthy attitude. Be stable. O Vaidehi, rid Lakshmana and Rama of grief".
తం దృష్ట్వా భీమసఙ్కాశమువాచ జనకాత్మజా.

పద్మపత్రవిశాలాక్షీ మారుతస్యౌరసం సుతమ్৷৷5.37.39৷৷


పద్మపత్రవిశాలాక్షీ with eyes large like lotus petals, జనకాత్మా daughter of Janaka, భీమసఙ్కాశమ్ dreadful to viewers, మారుతస్య Maruta's, ఔరసం సుతమ్ own son, తమ్ him, దృష్ట్వా on seeing, ఉవాచ said.

Seeing the son of Maruta in dreadful form, the broad lotus petal-eyed daughter of Janaka with eyes as large as lotus petals replied :
తవ సత్త్వం బలం చైవ విజానామి మహాకపే.

వాయోరివ గతిం చైవ తేజశ్చాగ్నేరివాద్భుతమ్৷৷5.37.40৷৷


మహాకపే O great monkey, తవ your, సత్త్వమ్ strength, బలం చైవ and power, వాయోరివ like the Wind-god's, గతిమ్ speed, ఆగ్నేరివ like fire's, అద్భుతమ్ astonishing, తేజశ్చ splendour, విజానామి I have understood

"O great monkey! I have understood your strength and power. Your speed is like the Wind-god's and your power is astonishing and splendid.
ప్రాకృతోన్యః కథం చేమాం భూమిమాగన్తుమర్హతి.

ఉదధేరప్రమేయస్య పారం వానరపుఙ్గవ৷৷5.37.41৷৷


వానరపుఙ్గవ O chief of vanaras, ప్రాకృతః an ordinary one, అన్యః other, అప్రమేయస్య of an immeasurable one, ఉదధేః ocean's, పారమ్ far off shore, ఇమామ్ this, భూమిమ్ this land, ఆగన్తుమ్ reach, కథమ్ how, అర్హతి fit.

"O chief of vanaras! how could an ordinary person be capable of reaching this land on far off shore of the immeasurable ocean?
జానామి గమనే శక్తిం నయనే చాపి తే మమ.

అవశ్యం సమ్ప్రధార్యాశు కార్యసిద్ధిర్మహాత్మనః৷৷5.37.42৷৷


గమనే in making the journey, మమ me, నయనే in taking, శక్తిమ్ power, జానామి I know, మహాత్మనః of the great soul, కార్యసిదది success of the mission, అవశ్యమ్ surely, ఆశు immediately, సమ్ప్రధార్యా after planning properly

"I know you are capable of carrying me on your journey. I am sure about the quick success of your mission which has been carried out after careful planning.
అయుక్తం తు కపిశ్రేష్ఠ మమ గన్తుం త్వయానఘ.

వాయువేగసవేగస్య వేగో మాం మోహయేత్తవ৷৷5.37.43৷৷


అనఘ sinless one, కపిశ్రేష్ఠ foremost monkey, త్వయా by you, మమ my, గన్తుమ్ to go with, అయుక్తమ్ not proper, వాయువేగసవేగస్య of a person with the speed of the wind, తవ your, వేగః speed, మామ్ me, మోహయేత్ will render me unconscious.

"O sinless and foremost monkey! going with you is not proper for me. Your wind-like speed will render me unconscious.
అహమాకాశమాపన్నా హ్యుపర్యుపరి సాగరమ్.

ప్రపతేయం హి తే పృష్ఠాద్భయాద్వేగేవ గచ్ఛతః৷৷5.37.44৷৷


సాగరమ్ ఉపర్యుపరి above the ocean, ఆకాశమ్ sky, అహమ్ I, వేగేన speedily, గచ్ఛతః when you go, తే your, పృష్ఠాత్ from the back, భయాత్ out of fear, ఆపన్నా when I reach, ప్రపతేయమ్ I may tumble down.

"When you fly over the ocean in the sky speedily I may tumble down from your back by your speed out of fear.
పతితా సాగరే చాహం తిమినక్రఝషాకులే.

భవేయమాశు వివశా యాదసామన్నముత్తమమ్৷৷5.37.45৷৷


తిమినక్రఝషాకులే filled with whales, crocodiles and fish, సాగరే in the ocean, పతితా fallen in, అహమ్ I, వివశా helpless, ఆశు immediately, యాదసామ్ of aquatic animals, ఉత్తమమ్ very good, అన్నమ్ food, భవేయమ్ I will be.

న చ శక్ష్యే త్వయా సార్ధం గన్తుం శత్రువినాశన.

కలత్రవతి సన్దేహస్త్వయ్యపి స్యాదసంశయః৷৷5.37.46৷৷


శత్రువినాశన O destroyer of foes, త్వయా సార్థమ్ along with you, గన్తుమ్ to go, న శక్ష్యే చ I have no power, కలత్రవతి when burdened with a woman, త్వయ్యపి with you also, సందేహః doubt, స్యాత్ may be, అసంశయః there is no doubt.

"O destroyer of foes, it is not possible for me to go with you. Further, when you are burdened with a woman you will also fall into danger (because of me), no doubt.
హ్రియమాణాం తు మాం దృష్ట్వా రాక్షసా భీమవిక్రమాః.

అనుగచ్ఛేయురాదిష్టా రావణేన దురాత్మనా৷৷5.37.47৷৷


హ్రియమాణామ్ while I am, మామ్ me, దృష్ట్వా after seeing, భీమవిక్రమాః of fearsome valour, రాక్షసాః demons, దురాత్మనా by evil-minded, రావణేన by Ravana, ఆదిష్టాః ordered, అనుగచ్ఛేయుః they will pursue

"When I am seen (while being carried away) by the demons of fearsome valour they will pursue you, ordered by the wicked Ravana.
తైస్త్వం పరివృతశ్శూరైశ్శూలముద్గరపాణిభిః.

భవేస్త్వం సంశయం ప్రాప్తో మయా వీర కలత్రవాన్৷৷5.37.48৷৷


త్వమ్ you, శూలముద్గరపాణిభిః by those wielding spears and mace, తైః by them, శూరైః by warriors, పరివృతః surrounded, వీర O hero, మయా by me, కలత్రవాన్ one who has a wife, త్వమ్ you, సంశయమ్ doubt, ప్రాప్తః have been, భవేః you.

"O heroic monkey! as the warriors armed with spears and maces surround you and attack, your life will be in danger, because of me.
సాయుధా బహవో వ్యోమ్ని రాక్షసాస్త్వం నిరాయుధః.

కథం శక్ష్యసి సంయాతుం మాం చైవ పరిరక్షితుమ్৷৷5.37.49৷৷


వ్యోమ్ని in the sky, సాయుధాః will be armed with weapons, రాక్షసాః demons, బహవః many, త్వమ్ you, నిరాయుధః unarmed, సంయాతుమ్ to fight, మామ్ me, పరిరక్షితుం చ and safeguard, కథమ్ how, శక్ష్యసి you will be capable?

"The demons are in large number and they will be armed with weapons. You are unarmed. How can you fight and protect me?
యుధ్యమానస్య రక్షోభిస్తవ తైః క్రూరకర్మభిః.

ప్రపతేయం హి తే పృష్ఠాద్భయార్తా కపిసత్తమ৷৷5.37.50৷৷


కపిసత్తమ O noble monkey, తవ your, క్రూరకర్మభిః by those of wicked deeds, తైః by them, రక్షోభిః by the demons, యుధ్యమానస్య for you while engaged in fighting, భయార్తా out of fear, తే your, పృష్ఠాత్ from the back, ప్రపతేయం హి I will drop down.

"O noble monkey! while you are engaged in fighting with those demons of wicked deeds, I may drop down out of fear.
అథ రక్షాంసి భీమాని మహాన్తి బలవన్తి చ.

కథఞ్చిత్సాంపరాయే త్వాం జయేయుః కపిసత్తమ৷৷5.37.51৷৷


కపిసత్తమ O noble monkey, అథ then, భీమాని fearsome, మహాన్తి massive, బలవన్తి చ powerful, రక్షాంసి demons, సాంపరాయే in the fight, కథఞ్చిత్ in any case, త్వామ్ you, జయేయుః win over.

"O noble monkey! the massive, fearsome and powerful demons may defeat you in the fight in any way.
అథవా యుధ్యమానస్య పతేయం విముఖస్య తే.

పతితాం చ గృహీత్వా మాం నయేయుః పాపరాక్షసాః৷৷5.37.52৷৷


అథవా or else, యుధ్యమానస్య for you while engaged in the fighting, తే for you, విముఖస్య while you turn your attention other way, పతేయమ్ I may fall down, పతితామ్ when I have fallen down, మామ్ me, గృహీత్వా taking hold, పాపరాక్షసాః wretched rakshasas, నయేయుః may take me away.

"Or else, while you are engaged in fighting and turn your attention the other way I might fall down and the sinful ogres may bear me away.
మాం వా హరేయుస్త్వద్ధస్తాద్విశసేయురథాపి వా.

అవ్యవస్థౌ హి దృశ్యేతే యుద్ధే జయపరాజయౌ৷৷5.37.53৷৷


త్వత్ హస్తాత్ from your hand, మామ్ me, హరేయుః they may take one away, అథాపి వా or rather, విశసేయుః may cut me, యుద్ధే in the fight, జయపరాజయౌ success or failure, అవ్యవస్థౌ not sure, దృశ్యేతే హి they appear.

"They may snatch me away from your hands or cut me to pieces. Success or defeat is uncertain in a war.
అహం వాపి విపద్యేయం రక్షోభిరభితర్జితా.

త్వత్ప్రయత్నో హరిశ్రేష్ఠ భవేన్నిష్ఫల ఏవ తు৷৷5.37.54৷৷


రక్షోభిః caught by the ogres, అభితర్జితా very much threatened, అహమ్ I, విపద్యేయం వాపి or else I
may die, హరిశ్రేష్ఠ best of monkeys, త్వత్ప్రయత్నః your effort, నిష్ఫల ఏవ will be wasteful, తు indeed, భవేత్ may be.

"In such a case, caught and intimidated by the demons I may die. Then your efforts will be wasted.
కామం త్వమసి పర్యాప్తో నిహన్తుం సర్వరాక్షసాన్.

రాఘవస్య యశో హీయేత్త్వయా శస్తైస్తు రాక్షసైః৷৷5.37.55৷৷


త్వమ్ you, సర్వరాక్షసాన్ all the ogres, నిహన్తుమ్ to slay, పర్యాప్తః అపి కామమ్ it may be you can do the task, త్వయా by you, శస్తై by those killed, రాక్షసైః by demons, రాఘవస్య Rama's, యశః fame, హీయేత్ will diminish.

"It may be that you can kill all the demons but by such an act the fame of Rama will be diminished. (He cannot give his strength a trial)
అథవాదాయ రక్షాంసి న్యసేయుస్సమ్వృతే హి మామ్.

యత్ర తే నాభిజానీయుర్హరయో నాపి రాఘవౌ৷৷5.37.56৷৷


అథవా or else, రక్షాంసి the ogres, మామ్ me, ఆదాయ after taking, యత్ర where, తే హరయః those of you vanaras, రాఘవౌ అపి and even Rama and Lakshmana, నాభిజానీయుః may not know, సంవృతే in a secret place, న్యసేయు: they may hide.

"Or else, the ogres will carry me and conceal me in a secret place which the vanaras or Rama and Lakshmana may not know.
ఆరమ్భస్తు మదర్థోయం తతస్తవ నిరర్థకః.

త్వయా హి సహ రామస్య మహానాగమనే గుణః৷৷5.37.57৷৷


తతః then, మదర్థః for my sake, తవ your, ఆరమ్భస్తు effort, నిరర్థకః futile, త్వయా సహ along with you, రామస్య Rama, ఆగమనే coming here, మహాన్ great, గుణః merit.

మయి జీవితమాయత్తం రాఘవస్య మహాత్మనః.

భ్రాత్రూణాం చ మహాబాహో తవ రాజకులస్య చ৷৷5.37.58৷৷


మహాబాహో strong-armed one, మహాత్మనః of the great self, రాఘవస్య Rama's, భ్రాత్రూణామ్ of his brothers, తవ your, రాజకులస్య of the relatives of your king, జీవితమ్ life, మయి in me, ఆయత్తమ్ is dependent.

"O strong-armed Hanuman! your life and the life of the great self Rama, of his brother, and relatives of your king is dependent upon my survival.
తౌ నిరాశౌ మదర్థం తు శోకసన్తాపకర్శితౌ.

సహ సర్వర్క్షహరిభిస్త్యక్ష్యతః ప్రాణసఙ్గ్రహమ్৷৷5.37.59৷৷


మదర్థమ్ for my sake, శోకసన్తాపకర్శితౌ emaciated with sorrow and suffering, తౌ they both, నిరాశౌ with no hope of finding me, సర్వర్క్షహరిభిః సహ along with all vanaras and bears, ప్రాణసఙ్గ్రహమ్ the five elements of which life is made, త్యక్ష్యతః will give up.

"Both Rama and Lakshmana who are emaciated with sorrow and suffering on account of me will give up their lives along with vanaras and bears.
భర్తుర్భక్తిం పురస్కృత్య రామాదన్యస్య వానర.

న స్పృశామి శరీరం తు పుంసో వానరపుఙ్గవ৷৷5.37.60৷৷


వానరపుఙ్గవ O chief of vanaras, వానర vanara, భర్తుః husband's, భక్తిమ్ devotion, పురస్కృత్య after cherishing, రామాత్ from Rama, అన్యస్య other, పుంసః man's, శరీరం తు body, న స్పృశామి I do not touch.

"O chief of vanaras! I cherish my devotion towards Rama alone and not touch the body of any other man.
యదహం గాత్రసంస్పర్శం రావణస్య బలాద్గతా.

అనీశా కిం కరిష్యామి వినాథా వివశా సతీ৷৷5.37.61৷৷


అహమ్ I, బలాత్ by force, రావణస్య Ravana's, గాత్రసంస్పర్శమ్ touch of his body, గతా యత్ that I had to experience, అనీశా having no control over my self, వివశా సతీ a helpless woman, వినాథా without my husband, కిం కరిష్యామి what can I do?

"I had no control over myself. I was helpless and my husband was not present when I had to bear the touch of Ravana's limbs. What can I do?
యది రామో దశగ్రీవమిహ హత్త్వా సబాన్ధవమ్.

మామితో గృహ్య గచ్ఛేత తత్తస్య సదృశం భవేత్৷৷5.37.62৷৷


రామః Rama, సబాన్ధవమ్ along with his relations, దశగ్రీవమ్ Ravana, ఇహ here, హత్త్వా after killing, మామ్ me, ఇతః from here, గృహ్య taking, గచ్ఛేత యది and if he goes, తత్ then, తస్య his, సదృశమ్ proper, భవేత్ it will be.

"It will be proper if Rama comes here, kills Ravana along with all his relations and takes me away.
శ్రుతా హి దృష్టాశ్చ మయా పరాక్రమా మహాత్మనస్తస్య రణావమర్దినః.

న దేవగన్ధర్వభుజఙ్గరాక్షసా భవన్తి రామేణ సమా హి సంయుగే৷৷5.37.63৷৷


రణావమర్దినః of the crusher of enemies, మహాత్మనః great self, తస్య his, పరాక్రమాః valiant deeds, మయా by me, శ్రుతాః heard, దృష్టాశ్చ witnessed, సంయుగే in war, దేవగన్ధర్వభుజఙ్గరాక్షసాః whether gods, gandharvas, nagas or demons, రామేణ by Rama, సమాః equal, నహి not indeed.

"I have seen and heard about Rama's conquest of enemies and his valiant deeds in war. Indeed, gods gandharvas, nagas or even demons cannot match him in war.
సమీక్ష్య తం సంయతి చిత్రకార్ముకమ్ మహాబలం వాసవతుల్యవిక్రమమ్.

సలక్ష్మణం కో విషహేత రాఘవం హుతాశనం దీప్తమివానిలేరితమ్৷৷5.37.64৷৷


చిత్రకార్ముకమ్ wielder of a powerful bow, మహాబలమ్ endowed with great strength, వాసవతుల్యవిక్రమమ్ equal to Vasava in valour, సలక్ష్మణమ్ along with Lakshmana, అనిలేరితమ్ whipped by wind, దీప్తమ్ blazing, హుతాశనమివ like the fire, తం రాఘవమ్ him, Rama, సయతి in war, సమీక్ష్య facing, కః who, విషహేతః can withstand.

సలక్ష్మణం రాఘవమాజిమర్దనం దిశాగజం మత్తమివ వ్యవస్థితమ్.

సహేత కో వానరముఖ్య సంయుగే యుగాన్తసూర్యప్రతిమం శరార్చిషమ్৷৷5.37.65৷৷


వానరముఖ్య chief of vanaras, సలక్ష్మణమ్ with Lakshmana, ఆజిమర్దనమ్ crusher of enemies in war, మత్తమ్ intoxicated, దిశాగజమివ like the elephant supporting quarter of the earth, వ్యవస్థితమ్ steady, శరార్చిషమ్ arrows of rays, యుగాన్తసూర్యప్రతిమమ్ resembling the Sun at the at the time of the deluge, రాఘవమ్ Rama, సంయుగే in a war, కః who, సహేత can withstand.

"O chief of vanaras! who can withstand Rama accompanied by Lakshmana, the conqueror of enemies? His arrows resemble the rays of the Sun at the time of the deluge, steady like the elephants who support the quarters of the earth.
స మే హరిశ్రేష్ఠ సలక్ష్మణం పతిం సయూథపం క్షిప్రమిహోపపాదయ.

చిరాయ రామం ప్రతి శోకకర్శితాం కురుష్వ మాం వానరముఖ్య హర్షితామ్৷৷5.37.66৷৷


హరిశ్రేష్ఠ O foremost of the vanaras, సః he, సలక్ష్మణమ్ with Lakshmana, సయూథపమ్ along with army troops, పతిమ్ lord, క్షిప్రమ్ quick, ఇహ here, ఉపపాదయ bring, వానరముఖ్య chief of vanaras, రామం ప్రతి with Rama, చిరాయ for a long time, శోకకర్శితామ్ emaciated with suffering, మామ్ me, హర్షితామ్ a happy lady, కురుష్వ you may make.

"O foremost of the vanaras! get Rama here along with Lakshmana and the lord of vanara troops quickly. O chief of vanaras! this way you can bring happiness to one like me who is emaciated with suffering on account of Rama.
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే సున్దరకాణ్డే సప్తత్రింశస్సర్గః৷৷
Thus ends the thirtyseventh sarga of Sundarakanda of the holy Ramayana, the first epic composed by sage Valmiki.