Sloka & Translation

Audio

[Combat between Hanuman and Ravana's son, Indrajit -- Indrajit captures Hanuman by Brahmastra and gets him to Ravana]

తతస్తు రక్షోధిపతిర్మహాత్మా హనూమతాక్షే నిహతే కుమారే.

మనస్సమాధాయ సదేవకల్పం సమాదిదేశేన్ద్రజితం సరోషః৷৷5.48.1৷৷


తతః then, మహాత్మా great, సః he,రక్షోధిపతిః demon king, హనూమతా by Hanuman, కుమారే son, అక్షే Aksha, నిహతే was killed, సరోషః angry, మనః in mind, సమాధాయ controlled, దేవకల్పమ్ was like a god, ఇన్ద్రజితమ్ to Indrajit, సమాదిదేశ ordered.

Thereafter the great demon king, mighty angry at the death of Aksha in the hands of Hanuman, controlled his feeling and ordered Indrajit who was like a godhead.
త్వమస్త్రవిచ్ఛస్త్రవిదాం వరిష్ఠస్సురాసురాణామపి శోకదాతా.

సురేషు సేన్ద్రేషు చ దృష్టకర్మా పితామహారాధనసఞ్చితాస్త్రః৷৷5.48.2৷৷


త్వమ్ you are, అస్త్రవిత్ an expert in astras (missiles), శస్త్రవిదామ్ among the experts in the use of weapons, వరిష్ఠః highly efficient, సురాసురాణామపి for suras and asuras also, శోకదాతా brought grief, సేన్ద్రేషు including Indra, సురేషు among gods, దృష్టకర్మా a warrior of proven ability, పితామహారాధనసఞ్చితాస్త్రః propitiating grand father Brahma acquired many missiles.

"You are an expert in wielding astras (missiles) and foremost among the wielders of weapons. You are highly efficient. You have brought grief even to suras and asuras. You are a warrior of proven ability demonstrated in your war against the gods including Indra. By propitiating, (through penance), grandfather Brahma you have acquired many missiles.
తవాస్త్రబలమాసాద్య ససురాః సమరుద్గణాః.

న శేకుస్సమరే స్థాతుం సురేశ్వరసమాశ్రితాః৷৷5.48.3৷৷


తవ your, అస్త్రబలమ్ strength of astras,ఆసాద్య attained, ససురాః including suras, సమరుద్గణాః including Maruts, సురేశ్వరసమాశ్రితాః who are on Indra's side, సమరే in war, స్థాతుమ్ to stand before you, న శేకుః not have the capacity.

"None could face you in war including Indra, Maruts and gods because of your skill and the power of your astras.
న కశ్చిత్త్రిషు లోకేషు సంయుగేన గతశ్రమః.

భుజవీర్యాభిగుప్తశ్చ తపసా చాభిరక్షితః৷৷5.48.4৷৷

దేశకాలవిభాగజ్ఞస్త్వమేవ మతిసత్తమః.


సంయుగేన in war, గతశ్రమః not experienced fatigue, కశ్చిత్ some one, త్రిషు లోకేషు in the three worlds,న not, మతిసత్తమః most intelligent, త్వమేవ you alone, భుజవీర్యాభిగుప్తశ్చ protected by the strength of your arms, తపసా with the power of austerity, అభిరక్షితః well-protected, దేశకాలవిభాగజ్ఞః aware of the proper place and time of action.

"Excepting you there is none who has not experienced fatigue in war in the three worlds. You alone are intelligent in fighting. You are protected by the strength of your arms and power of austerity. You are aware of the proper place and time of action.
న తేస్త్యశక్యం సమరేషు కర్మణా న తేస్త్యకార్యం మతిపూర్వమన్త్రణే.

న సోస్తి కశ్చిత్త్రిషు సఙ్గ్రహేషు వై న వేద యస్తేస్త్రబలం బలం చ తే৷৷5.48.5৷৷


సమరేషు in war, కర్మణా by the task, తే to you, అశక్యమ్ not possible, నాస్తి there is nothing, మతిపూర్వమన్త్రణే wise counsel, తే to you, అకార్యమ్ impossible act, నాస్తి not, త్రిషు in the three, సఙ్గ్రహేషు in making by mantra an astra return, యః such a person, తే to you, అస్త్రబలమ్ strength of your weapons, తే బలం చ your own strength, న వేద does not know, సః he, కశ్చిత్ none, నాస్తి not.

"Nothing is impossible for you in war. You do not consider with your wise judgment any action unfit for undertaking. There is none in all the three worlds who is unaware of the strength of your weapons and your power to recall through Mantra the weapon
you have discharged.
మమానురూపం తపసో బలం చ తే పరాక్రమశ్చాస్త్రబలం చ సంయుగే.

న త్వాం సమాసాద్య రణావమర్దే మనశ్శ్రమం గచ్ఛతి నిశ్చితార్థమ్৷৷5.48.6৷৷


తే to you, తపసః of penance, బలమ్ power, మమ అనురూపమ్ equal to me, సంయుగే in fight, పరాక్రమశ్చ valiance, బలం చ strength, రణావమర్థే in war, త్వామ్ you, సమాసాద్య engaged, మనః mind, నిశ్చితార్థమ్ sure of action (victory), శ్రమమ్ despair, న గచ్ఛతి does not experience.

"The power of your penance, your valour and your ability to discharge astras in war is equal only to mine. I am not bothered about the consequences of war you wage because your victory is certain.
నిహతాః కిఙ్కరాస్సర్వే జమ్బుమాలీ చ రాక్షసః.

అమాత్యపుత్రా వీరాశ్చ పఞ్చ సేనాగ్రయాయినః৷৷5.48.7৷৷

బలాని సుసమృద్ధాని సాశ్వనాగరథాని చ.


సర్వే all, కిఙ్కరాః kinkaras, జమ్బుమాలీ Jambumali, రాక్షసశ్చ ogres also, వీరాః heroes, అమాత్యపుత్రాః sons of ministers, పఞ్చ five, సేనాగ్రయాయినః army generals, నిహతాః killed, సుసమృద్ధాని well equipped, సాశ్వనాగరథాని చ including horses, elephants and chariots, బలాని చ armies also.

సహోదరస్తే దయితః కుమారోక్షశ్చ సూదితః৷৷5.48.8৷৷

న హి తేష్వేవ మే సారో యస్త్వయ్యరినిషూదన.


తే your, దయితః dear, సహోదరః brother, కుమారః అక్షశ్చ even young Aksha, సూదితః killed, అరినిషూదన O scourge of enemies, మే to me, త్వయి in you, యః such, సారః real faith, తేష్వేవ at
them, న హి not there indeed.

"Your dear young brother Aksha is killed. O scourage of enemies! I do not have the faith in them as I have in you.
ఇదం హి దృష్ట్వా మతిమన్మహద్బలం కపేః ప్రభావం చ పరాక్రమం చ.

త్వమాత్మనశ్చాపి సమీక్ష్య సారం కురుష్వ వేగం స్వబలానురూపమ్৷৷5.48.9৷৷


మతిమన్ O Intelligent one, త్వమ్ you, కపేః monkey's, ఇదమ్ this, మహత్ great, బలమ్ strength, ప్రభావం చ power also, పరాక్రమం చ and valour, దృష్ట్వా observing, ఆత్మనః your own, సారం చాపి strength also, సమీక్ష్య considering, స్వబలానురూపమ్ in keeping with your own strength, వేగమ్ quickly, కురుష్వ do.

"O intelligent warrior! measure the strength, power and valour of the monkey and your own strength carefully. Exercise your own strength and speed accordingly.
బలావమర్థస్తయి సన్నికృష్టే యథా గతే శామ్యతి శాన్తశత్రౌ.

తథా సమీక్ష్యాత్మబలం పరం చ సమారభస్వాస్త్రవిదాం వరిష్ఠ৷৷5.48.10৷৷


అస్త్రవిదామ్ among experts in archery, వరిష్ఠ of extraordinary merit, త్వయి you, సన్నికృష్టే approaching, శాన్తశత్రౌ subduer of enemy, గతే going there, బలావమర్థః judging the strength, యథా in a manner, శామ్యతి without causing destruction, తథా that way, ఆత్మబలమ్ your own strength, పరం చ and enemy's, సమీక్ష్య observing, సమారభస్వ start the battle.

"O warrior of extraordinary merit among the wielders of astras ! asses your strength approach the enemy in a manner by which he is subdued without causing further destruction to our army. Carefully measure your own strength and your enemy's before you start fighting.
న వీరసేనా గణశోచ్యవన్తి న వజ్రమాదాయ విశాలసారమ్.

న మారుతస్యాస్య గతేః ప్రమాణం న చాగ్నికల్పః కరణేన హన్తుమ్৷৷5.48.11৷৷


వీర hero, గణశ: large, సేనాః armies, చ్యవన్తి న do not go, విశాలసారమ్ having extraordinary vigour,వజ్రమ్ thunderbolt, ఆదాయ seizing, న not, అస్య his, గతేః of speed, మారుతస్య of Maruta's, న ప్రమాణమ్ no match, అగ్నికల్పః like sacrificial fire, కరణేన any weapon, హన్తుమ్ to destroy, న not.

"O hero! take no large army as it is futile with this monkey endowed with extraordinary vigour. Even a thunderbolt can do nothing. He is like the wind and has no match in speed. He is like the sacrificial fire who cannot be destroyed by weapons.
తమేవమర్థం ప్రసమీక్ష్య సమ్యక్ స్వకర్మసామ్యాద్ధి సమాహితాత్మా.

స్మరంశ్చ దివ్యం ధనుషోస్త్రవీర్యం వ్రజాక్షతం కర్మ సమారభస్వ৷৷5.48.12৷৷


తమ్ him, ఏవమ్ in that way, అర్థమ్ matter, సమ్యక్ properly, ప్రసమీక్ష్య assess, స్వకర్మసామ్యాత్ person of good judgement, సమాహితాత్మా with singleminded attention, ధనుషః of the bow, దివ్యమ్ divine, అస్త్రవీర్యమ్ strength of your astras, స్మరంశ్చ recollecting, వ్రజ move, కర్మ the act, అక్షతమ్ without being destroyed in the middle, సమారభస్వ start.

న ఖల్వియం మతిశ్శ్రేష్ఠా యత్త్వాం సమ్ప్రేషయామ్యహమ్.

ఇయం చ రాజధర్మాణాం క్షత్రియస్య మతిర్మతా৷৷5.48.13৷৷


అహమ్ I, త్వామ్ you, సమ్ప్రేషయామి ఇతి యత్ this way sending you to war is not good, ఇయం మతిః this I think, శ్రేష్ఠా the best, న ఖలు not certainly, ఇయమ్ this, రాజధర్మాణామ్ in accordance with state craft, క్షత్రియస్య for a kshatriya, మతిః thought, మతా approved.

"I am reluctant to send you to war in the circumstances. But you are the best choice for me. However, certainly this is the duty of a kshatriya who follows the science of polity. Hence I am sending you.
నానాశస్త్రేషు సఙ్గ్రామే వైశారద్యమరిన్దమ.

అవశ్యమేవ బోద్ధవ్యం కామ్యశ్చ విజయో రణే৷৷5.48.14৷৷


అరిందమ subduer of foes, సఙ్గ్రామే in battle, నానాశస్త్రేషు with many kinds of weapons, వైశారద్యమ్ efficient, అవశ్యమేవ ultimately, బోద్ధవ్యమ్ aware, రణే in war, విజయశ్చ only victory, కామ్యః seek.

"O subduer of enemies! you are capable of handling different kinds of weapons. Therefore, understand that I seek only your ultimate triumph in war.
తతః పితుస్తద్వచనం నిశమ్య ప్రదక్షిణం దక్షసుతప్రభావః.

చకార భర్తారమదీనసత్త్వో రణాయ వీరః ప్రతిపన్నబుద్ధిః৷৷5.48.15৷৷


తతః then, దక్షసుతప్రభావః powerful like the son of Daksha, వీరః warrior, పితుః father's, తత్ వచనమ్ those words, నిశమ్య having heard, అదీనసత్త్వః who is never distressed, రణాయ in war, ప్రతిపన్నబుద్ధిః prepared his mind, భర్తారమ్ by the king, ప్రదక్షిణం చకార went round with respect.

Hearing the father's words (of exhortation), he, who is never distressed at the prospect of war decided to seek the battle as he was powerful like the son of Daksha, and went round his father with respect.
తతస్తై స్స్వగణైరిష్టైరిన్ద్రజిత్ ప్రతిపూజితః.

యుద్ధోద్ధతః కృతోత్సాహస్సఙ్గ్రామం ప్రత్యపద్యత৷৷5.48.16৷৷


తతః then, యద్ధోద్ధతః rushed forth for war, ఇన్ద్రజిత్ Indrajit, ఇష్టైః by people who loved him, తైః స్వగణైః by his own kith and kin, ప్రతిపూజితః was honoured with reverence, కృతోత్సాహః became vigorous, సఙ్గ్రామమ్ for war, ప్రత్యపద్యత went ahead.

Having been honoured by his own kith and kin who loved him, Indrajit rushed forth for war with martial vigour.
శ్రీమాన్పద్మపలాశాక్షో రాక్షసాధిపతేస్సుతః.

నిర్జగామ మహాతేజాస్సముద్ర ఇవ పర్వసు৷৷5.48.17৷৷


శ్రీమాన్ illustrious, పద్మపలాశాక్షః eyes of lotus petals, మహాతేజాః highly resplendent, రాక్షసాధిపతేః సుతః son of the lord of demons, పర్వసు on a full-moon day, సముద్రః ఇవ like the turbulent ocean, నిర్జగామ came out.

When the illustrious son of Ravana, the highly Indrajit resplendent with eyes of lotus petals marched ahead he looked like the turbulent ocean on a full-moon day.
స పక్షిరాజోపమతుల్యవేగైర్వ్యాళైశ్చతుర్భిః సితతీక్షణదంష్ట్రైః.

రథం సమాయుక్తమసహయవేగం సమారురోహేన్ద్రజిదిన్ద్రకల్పః৷৷5.48.18৷৷


ఇన్ద్రకల్పః like Indra, సః ఇన్ద్రజిత్ that Indrajit, పక్షిరాజోపమతుల్యవేగైః equal to Garuda the king of birds in speed, సితతీక్షణదంష్ట్రైః that had sharp big white teeth, చతుర్భిః four, వ్యాఘై: with tigers, సమాయుక్తమ్ yoked, అసహయవేగమ్ very high speed, రథమ్ chariot, సమారురోహ ascended.

Like Indra, Indrajit ascended the chariot (which had the standard of Indra as it was seized from him as a token of his having conquered Indra) yoked to four sharp-toothed tigers. It moved in swiftness vying with Garuda, the king of birds in speed.
స రథీ ధన్వినాం శ్రేష్ఠః శస్త్రజ్ఞోస్త్రవిదాం వరః.

రథేనాభియయౌ క్షిప్రం హనుమాన్యత్ర సోభవత్৷৷5.48.19৷৷


రథీ charioteer, ధన్వినామ్ among wielders of bows, శ్రేష్ఠః best, శస్త్రజ్ఞః in the knowledge of archery, అస్త్రవిదామ్ among exports in weaponry, వరః great, సః that, సః హనుమాన్ that Hanuman, యత్ర whichever, అభవత్ stationed, శీఘ్రమ్ quickly, రథేన by his chariot, అభియయౌ marched.

Mounted on the chariot, Indrajit, the best in archery and an expert in weaponry went quickly to the place where that great Hanuman was stationed.
స తస్య రథనిర్ఘోషం జ్యాస్వనం కార్ముకస్య చ.

నిశమ్య హరివీరోసౌ సంప్రహృష్టతరోభవత్৷৷5.48.20৷৷


సః అసౌ he also, హరివీరః leader of monkeys, తస్య his, రధనిర్ఘోషమ్ rumbling of the chariot, కార్ముకస్య of his bow, జ్యాస్వనం చ sound of his bow, నిశమ్య after hearing, సంప్రహృష్టః తర: more happy, అభవత్ became.

The leader of the monkey also became happier on hearing the rumbling (of the chariot) and the twang of Indrajit's bow-string.
సుమహచ్చాపమాదాయ శితశల్యాంశ్చ సాయకాన్.

హనుమన్తమభిప్రేత్య జగామ రణపణ్డితః৷৷5.48.21৷৷


రణపణ్డితః adept in warfare, సుమహత్ highly powerful, చాపమ్ bow, శితశల్యాన్ sharp-edged ones, సాయకాన్ arrows, ఆదాయ picking, హనుమన్తమ్ Hanuman, అభిప్రేత్య having aimed at, జగామ went forward

Indrajit who was an adept in warfare, picked his highly powerful bow and aimed his sharp-edged arrow at Hanuman.
తస్మింస్తతః సంయతి జాతహర్షే రణాయ నిర్గచ్ఛతి చాపపాణౌ.

దిశశ్చ సర్వాః కలుషా బభూవు ర్మృగాశ్చ రౌద్రా బహుధా వినేదుః৷৷5.48.22৷৷


తతః then, సంయతి for war, జాతహర్షే feeling happy, తస్మిన్ with him, చాపపాణౌ when he held bow in his hand, రణాయ for war, నిర్గచ్ఛతి was going forth, సర్వాః all, దిశః quarters, కలుషాః gloomy, బభూవుః, appeared రౌద్రాః wild, మృగాశ్చ animals, బహుధా in various ways, వినేదుః howled

When he sallied forth happily holding a bow full of passion for war, darkness prevailed in all quarters and it became gloomy. Beasts began to howl in various frightful ways.
సమాగతాస్తత్ర తు నాగయక్షా మహర్షయశ్చక్రచరాశ్చ సిద్ధాః.

నభస్సమావృత్య చ పక్షిసఙ్ఘా వినేదురుచ్చైః పరమప్రహృష్టాః৷৷5.48.23৷৷


తత్ర there, సమాగతాః having assembled, నాగయక్షాః Nagas and Yakshas, చక్రచరాః those who go round the orbits, మహర్షయః seers, సిద్ధాశ్చ Siddhas, పక్షిసఙ్ఘాః flocks of birds, నభః in the sky, సమావృత్య collected, పరమప్రహృష్టాః very happy, ఉచ్చైః loudly, వినేదుః screeched

(To see the combat) the Nagas, Yakshas, seers and Siddhas who move round the heavenly orbits assembled in the sky. The birds collected in flocks in the sky and screeched loudly and happily.
ఆయాన్తం సరథం దృష్ట్వా తూర్ణమిన్ద్రజితం కపిః.

విననాద మహానాదం వ్యవర్ధత చ వేగవాన్৷৷5.48.24৷৷


కపిః monkey, తూర్ణమ్ speedily, ఆయాన్తమ్ coming, సరథమ్ that chariot, ఇన్ద్రజితమ్ Indrajit, దృష్టవా after seeing, మహానాదమ్ great sound, విననాద made, వేగవాన్ who was endowed with speed, వ్యవర్ధత చ enlarged his body

Hanuman of very high speed enlarged his body and roared, perceiving Indrajit's chariot coming swiftly.
ఇన్ద్రజిత్తు రథం దివ్యమాస్థితశ్చిత్రకార్ముకః.

ధనుర్విష్ఫారయామాస తటిదూర్జితన్నిస్స్వనమ్৷৷5.48.25৷৷


ఇన్ద్రజిత్తు Indrajit on his part, దివ్యమ్ divine, రథమ్ chariot, ఆస్థితః seated, చిత్రకార్ముకః wonderful bow, తటిదూర్జితన్నిస్స్వనమ్ rumbling with lightning speed, ధనుః bow, విష్ఫారయామాస twanged

Indrajit on his part sat in his divine chariot holding a wonderful bow and in a lightning speed twanged it.
తతస్సమేతావతితీక్ష్ణవేగౌ మహాబలౌ తౌ రణనిర్విశఙ్కౌ.

కపిశ్చ రక్షోధిపతేస్తనూజః సురాసురేన్ద్రావివ బద్ధవైరౌ৷৷5.48.26৷৷


తతః then, అతితీక్ష్ణవేగౌ very fast in speed, మహాబలౌ mighty, రణనిర్విశఙ్కౌ fearless in war, తౌ those two, కపిశ్చ vanara and, రక్షోధిపతేః of the demon king, తనూజః son, బద్ధవైరౌ inimical to each other, సురాసురేన్ద్రావివ like sura and asura, సమేతౌ met

Then the son of the demon king and Hanuman, both very fast in speed, mighty and powerful, fearless in war and like sura and asura closed in upon each other.
స తస్య వీరస్య మహారథస్య ధనుష్మతః సంయతి సమ్మతస్య.

శరప్రవేగం వ్యహనత్ప్రవృద్ధ శ్చచార మార్గే పితురప్రమేయః৷৷5.48.27৷৷


అప్రమేయః immeasurable, సః he, ప్రవృద్ధః increased, మహారథస్య magnificent chariot-warrior, ధనుష్మతః bowman, సంయతి in battle, సంమతస్య efficient, తస్య his వీరస్య hero's, శరప్రవేగమ్ the speeed of arrows, వ్యహనత్ escaped, పితుః father's, మార్గే path, చచార went

Hanuman of immeasurable strength heaved himself to a huge proprtion and went moving on the path of his father (wind-god) rendering useless the extraordinary speed of the arrows of Indrajit, who was great in chariot warfare, and an efficient archer.
తతశ్శరానాయతతీక్ష్ణశల్యాన్ సుపత్రిణః కాఞ్చనచిత్రపుఙ్ఖాన్.

ముమోచ వీరః పరవీరహన్తా సుసన్నతాన్ వజ్రనిపాతవేగాన్৷৷5.48.28৷৷


తతః then, పరవీరహన్తా a slayer of enemy warriors, వీరః hero, ఆయతతీక్షణశల్యాన్ long and sharp-pointed arrows, సుపత్రిణః with fine feathers, కాఞ్చనచిత్రపుఙ్స్వా with gold tips touching the bow-string, సుసన్నతాన్ a little bent at the tips, వజ్రనిపాతవేగాన్ which had the speed of lightning, శరాన్ arrows, ముమోచ discharged

Then the heroic Indrajit, slayer of enemy warriors, discharged long arrows that were fixed with find feathers with sharp-pointed gold tips, bent a little at the tip touching the bow string, as swift as lightning.
తతస్తు తత్స్యన్దననిస్స్వనం చ మృదఙ్గభేరీపటహస్వనం చ.

వికృష్యమాణస్య చ కార్ముకస్య నిశమ్య ఘోషం పునరుత్పపాత৷৷5.48.29৷৷


తతః then, సః he, తత్స్యన్దన్నిఃస్వనం చ rumbling of the chariot and, మృదఙ్గభేరీపటహస్వనం చ beating sound of mrudangas, bheris and patahas, వికృష్యమాణస్య drawn, కార్ముకస్య of the bow, ఘోషమ్ loud sound, నిశమ్య percieving, పునః again, ఉత్పపాత rose up

Thereupon, hearing the rumbling of the chariot, the sounds of mrudangas, bheris, and patahas drawing towards him, and percieving the loud twang of the bow (of Indrajit) Hanuman sprang up again.
శరాణామన్తరేష్వాశు వ్యవర్తత మహాకపిః.

హరిస్తస్యాభిలక్ష్యస్య మోఘయన్లక్ష్యసంగ్రహమ్৷৷5.48.30৷৷


మహాకపిః great monkey, హరిః tawny one, ఆశు quickly, అభిలక్ష్యస్య aiming at target, తస్య his, లక్ష్యసంగ్రహమ్ hosts of aims, మోఘయన్ while rendering futile, శరాణామ్ arrows,అన్తరేషు between spaces, వ్యవర్తత moved

The great tawny monkey moved quickly between spaces of arrows that were aimed at him rendering hosts of Indrajit's targets futile.
శరాణామగ్రతస్తస్య పునః సమభివర్తత.

ప్రసార్య హస్తౌ హనుమానుత్పపాతానిలాత్మజః৷৷5.48.31৷৷


అనిలాత్మజః son of the Wind-god, హనుమాన్ Hanuman, పునః again, తస్య his, శరాణామ్ by his arrows, అగ్రతః in front, సమభివర్తత stationed, హస్తౌ hands, ప్రసార్య having stretched, ఉత్పపాత jumped

Hanuman, son of the Wind-god again stood facing the arrows directly stretching his hands and jumped (into the air).
తావుభౌ వేగసమ్పన్నౌ రణకర్మవిశారదౌ.

సర్వభూతమనోగ్రాహి చక్రతుర్యుద్ధముత్తమమ్৷৷5.48.32৷৷


వేగసమ్పన్నౌ both endowed with speed, రణకర్మవిశారదౌ two experts in warfare, తౌ ఉభౌ both, సర్వభూతమనోగ్రాహిf captivated the minds of all creatures,ఉత్తమమ్ best, యుద్ధమ్ war, చక్రతుః fought

Both the warriors endowed with speed and skill in warfare carried on the fight which captivated the minds of all creatures.
హనుమతో వేద న రాక్షసోన్తరం న మారుతిస్తస్య మహాత్మనోన్తరమ్.

పరస్పరం నిర్విషహౌ బభూవతుః సమేత్య తౌ దేవసమానవిక్రమౌ৷৷5.48.33৷৷


రాక్షసః giant, హనూమతః of Hanuman, అన్తరమ్ way to hit, న వేద did not know, మారుతిః Maruti, మహాత్మనః of the great self, తస్య his, న not, దేవసమానవిక్రమౌ equal to gods in valour, తౌ both, సమేత్య met, పరస్పరమ్ with each other, నిర్విషహౌ unable to bear with each other, బభూవతుః became.

The demon did not find a way to hit Hanuman. Maruti also found no opportunity to hit great Indrajit. Both of them being equal to gods in valour became too much to each other in war. (Both of them moved at meteoric speed making it difficult to aim at the enemy.)
తతస్తు లక్ష్యే స విహన్యమానే శరేష్వమోఘేషు చ సంపతత్సు.

జగామ చిన్తాం మహతీం మహాత్మా సమాధిసంయోగసమాహితాత్మా৷৷5.48.34৷৷


తతః then, లక్ష్యే when aim, విహన్యమానే missing, అమోఘేషు infallible, శరేషు arrows, సంపతత్సు released, మహాత్మా great, సమాధిసంయోగసమాహితాత్మా the great warrior entered a meditative mood with great concentration సః that, మహతీమ్ very, చిన్తామ్ thought, జగామ felt

Indrajit's infallible arrows missed Hanuman. Then the great warrior became perplexed and started thinking seriously within himself entering into a reflective mood.
తతో మతిం రాక్షసరాజసూను శ్చకార తస్మిన్ హరివీరముఖ్యే.

అవధ్యతాం తస్య కపేస్సమీక్ష్య కథం నిగచ్ఛేదితి నిగ్రహార్థమ్৷৷5.48.35৷৷


తతః then, రాక్షసరాజసూనుః son of the demon king, తస్య of that కపేః of vanara, అవధ్యతామ్ that should not be killed, సమీక్ష్య observing, నిగ్రహార్థమ్ in order to catch him, కథమ్ how, నిగచ్ఛేత్ he may not come, ఇతి thus, తస్మిన్ in him, హరివీరముఖ్యే at the monkey, మతిమ్ mind, చకార resolved

Then Indrajit, son of the demon king, thinking that a vanara should not be killed started considering other means of catching hm.
తతః పైతామహం వీరః సోస్త్రమస్త్రవిదాం వరః.

సందధే సుమహత్తేజా: తం హరిప్రవరం ప్రతి৷৷5.48.36৷৷


తతః then, వీరః hero, అస్త్రవిదామ్ among masters of weapons, వరః excellent, సుమహాతేజాః glorious, సః he, తం him, హరిప్రవరం ప్రతి towards foremost of monkeys, పైతామహమ్ Grandfather Brahma's, అస్త్రమ్ weapon, సందధే directed

Then the heroic master of weapons, an excellent and glorious warrior directed the Brahmastram towards the foremost of monkeys.
అవధ్యోయమితి జ్ఞాత్వా తమస్త్రేణాస్త్రతత్త్వవిత్.

నిజగ్రాహ మహాబాహుర్మారుతాత్మజమిన్ద్రజిత్৷৷5.48.37৷৷


అస్త్రతత్త్వవిత్ a knower of the secrets of all missiles, మహాబాహుః strong-armed, ఇన్ద్రజిత్ Indrajit, అయమ్ this, అవధ్యః not be killed, ఇతి this, జ్ఞాత్వా realising, తమ్ him, మారుతాత్మజమ్ son of the Wind-god, అస్త్రేణ by the divine weapon-Brahmastram, నిజగ్రాహ caught

Indrajit, the strong-armed hero, who knew the secrets of all missiles, realising that the son of the Wind-god cannot be killed caught him by the divine weapon of Brahma (Brahmastram).
తేన బద్ధస్తతోస్త్రేణ రాక్షసేన స వానరః.

అభవన్నిర్విచేష్టశ్చ పపాత స మహీతలే ৷৷5.48.38৷৷


తతః then, రాక్షసేన by the demon, అస్త్రేణ by his weapon, బద్ధః bound, సః వానరః that Hanuman, నిర్విచేష్టః unable to move, అభవత్ became, సః he, మహీతలే on the ground, పపాత fell

Then Hanuman bound by the weapon of the demon was unable to move and fell on the ground.
తతోథ బుద్ధ్వా స తదస్త్రబన్ధం ప్రభోః ప్రభావాద్విగతాత్మవేగః.

పితామహానుగ్రహమాత్మనశ్చ విచిన్తయామాస హరిప్రవీరః৷৷5.48.39৷৷


తతః then, అథ and, సః హరిప్రవీరః that monkey leader, తదస్త్రబన్ధంమ్ bond of that astram, బుద్ధ్వా after realising, ప్రభోః of the Lord, ప్రభావాత్ by the grace, విగతాత్మవేగః finding his speed arrested, ఆత్మనః for me, పితామహానుగ్రహమ్ the boon of lord Brahma, విచిన్తయామాస started thinking

The monkey leader realised that his speed was arrested by the power of the lord Brahma, by the strength of the bond of Brahmastram. He then recalled lord Brahma's boon to him.
తత స్స్వాయమ్బువైర్మన్త్రైర్బ్రహ్మాస్త్రమభిమన్త్రితమ్.

హనుమాంశ్చిన్తయామాస వరదానం పితామహాత్৷৷5.48.40৷৷


తతః then, హనుమాన్ Hanuman, స్వాయంభువైః by Brahma the creator, మన్త్రై mantra, అభిమన్త్రితమ్ appiled mantra, బ్రహ్మాస్త్రమ్ Brahmastram, పితామహాత్ grand sire, వరదానమ్ boon, చిన్తయామాస started thinking

Hanuman realised that it was by invoking creator Brahma and applying the mantra that he was caught by Brahmastram. On that occasion he started thinking of the boon given to him by Grandsire Brahma :
న మేస్త్రబన్ధస్య చ శక్తిరస్తి విమోక్షణే లోకగురోః ప్రభావాత్.

ఇత్యేవ మత్వా విహితోస్త్రబన్ధో మయాత్మయోనేరనువర్తితవ్యః৷৷5.48.41৷৷


లోకగురోః of the Guru of the universe, ప్రభావాత్ by the effect, అస్త్రబన్ధస్య of the bondage with astra, విమోక్షణే to release, మే to me, శక్తిః power, నాస్తి not possible, ఇత్యేవ thus only, మత్వా thinking, విహితః ordered, ఆత్మయోనేః by himself, అస్త్రబన్ధ: bondage of astra, మయా by me, అనువర్తితవ్యః should be obeyed

'I deem it an effect of the power of Brahma. It is not possiblle for me to free myself due to the power of the great lord presiding over the universe through the astra. It should be obeyed'.
స వీర్యమస్త్రస్య కపిర్విచార్య పితామహానుగ్రహమాత్మనశ్చ.

విమోక్షశక్తిం పరిచిన్తయిత్వా పితామహాజ్ఞామనువర్తతే స్మ৷৷5.48.42৷৷


సః కపిః that Hanuman, అస్త్రస్య astra's, వీర్యమ్ power, విచార్య reflecting, ఆత్మనః in himself, పితామహానుగ్రహం చ by the favour of Brahma, విమోక్షశక్తిమ్ the power of liberation from bondage, పరిచిన్తయిత్వా recalling about, పితామహాజ్ఞామ్ by the order of Brahma, అనువర్తతే స్మ he obeyed

Reflecting within himself about the power of the astra, Hanuman recalled Braham's favour to him. He recalled his own power to liberate himself from the Brahmastra and resolved to abide by the order of Brahma.
అస్త్రేణాపి హి బద్ధస్య భయం మమ న జాయతే.

పితామహమహేన్ద్రాభ్యాం రక్షితస్యానిలేన చ৷৷5.48.43৷৷


పితామహమహేన్ద్రాభ్యామ్ both by Brahma and Indra, అనిలేన చ and by the Wind-god, రక్షితస్య for me being protected, మే to me, అస్త్రేణ by astra, బద్ధస్యాపి even though bound, భయమ్ fear, న జాయతే not having

'Even though I am bound by the astra, I have the protection of both Brahma and Indra as well as the Wind-god. Hence there is no cause for apprension.
గ్రహణే చాపి రక్షోభిర్మహన్మే గుణదర్శనమ్.

రాక్షసేన్ద్రేణ సంవాదస్తస్మాద్గృహ్ణన్తు మాం పరే৷৷5.48.44৷৷


రక్షోభిః by the demon, గ్రహణే చాపి if I am caught, మే me, మహత్ great, గుణదర్శనమ్ will have the opportunity to see, రాక్షసేన్ద్రేణ of the demon lord, సంవాదః to discuss, తస్మాత్ therefore, మామ్ to me, పరే enemies, గృహ్ణన్తు take.

'If I am caught by the demon I will have the opportunity to see the demon lord. Therefore, let me be caught by my enemies'.
స నిశ్చితార్థః పరవీరహన్తా సమీక్ష్యకారీ వినివృత్తచేష్టః.

పరైః ప్రసహ్యాభిగతైర్నిగృహ్య ననాద తైస్త్రై: పరిభర్త్స్యమానః৷৷5.48.45৷৷


పరవీరహన్తా killer of enemy warriors, సమీక్ష్యకారీ one who assesses before he acts, సః he, నిశ్చితారః resolved, వినివృత్తచేష్టః his power of movement arrested, అభిగతైః went, తైస్త్రై: slowly and slowly, పరైః by enemies, ప్రసహ్య forcibly, నిగృహ్య siezed, పరిభర్త్సమానః abused, ననాద roared

Hanuman, a destroyer of enemies, who assesses before he acts, resolved (to submit to the ordinance of Brahma), to be silent (the power of his movement affected). When the enemy forces came to him slowly and slowly, siezed him forcibly and abused him, he roared.
తతస్తం రాక్షసా దృష్ట్వా నిర్విచేష్టమరిందమమ్.

బబన్ధుశ్శణవల్కైశ్చ ద్రుమచీరైశ్చ సంహతైః৷৷5.48.46৷৷


తతః then, రాక్షసాః the ogres, అరిందమమ్ subduer of enemies, తమ్ him, నిర్విచేష్టమ్ refrained from moving, దృష్టవా seeing, శణవల్కైశ్చ with hemp rope, సంహతైః firmly knit together, ద్రుమచీరైశ్చ by bark robes, బబన్ధు tied

Then the ogres had Hanuman, the subduer of enemies, who made no effort to move, bound with hemp rope and bark robes.
స రోచయామాస పరైశ్చ బన్ధనం ప్రసహ్య వీరైరభినిగ్రహం చ.

కౌతూహలాన్మాం యది రాక్షసేన్ద్రో ద్రష్టుం వ్యవస్యేదితి నిశ్చితార్థః৷৷5.48.47৷৷


రాక్షసేన్ద్రః demon king, మామ్ me, కౌతూహలాత్ out of curiosity, ద్రష్టుమ్ to see, వ్యవస్యేద్యది if he decides, ఇతి this way, నిశ్చితార్థః decided, సః he పరై: by the enemies, బన్ధనమ bondage, వీరైః by warriors, ప్రసహ్య by force, అభినిగ్రహం చ even capture also, రోచయామాస enjoyed

Bound by the enemy warriors, Hanuman, decided to bear all humiliations, thinking, 'May be the demon king might come to see me out of curiosity if he is so disposed'.
స బద్ధస్తేన వల్కేన విముక్తోస్త్రేణ వీర్యవాన్.

అస్త్రబన్ధః స చాన్యం హి న బన్ధమనువర్తతే৷৷5.48.48৷৷


తేన by that, వల్కేన with bark, బద్ధః tied, వీర్యవాన్ valiant, సః he, అస్త్రేణ by (Brahm) astra, విముక్తః set free, సః that, అస్త్రబన్ధః bondage of astra, అన్యమ్ other, బన్ధమ్ bondage, న అనువర్తతే హి not tolerate

On being bound by bark ropes Hanuman was set free from the bond of Brahmastra, since the bondage of Brahmastra does not tolerate another ordinary bondage.
అథేన్ద్రజిత్తు ద్రుమచీరబద్ధం విచార్య వీరః కపిసత్తమం తమ్.

విముక్తమస్త్రేణ జగామ చిన్తాం నాన్యేన బద్ధో హ్యనువర్తతేస్త్రమ్৷৷5.48.49৷৷


అథ and then, వీరః hero, ఇన్ద్రజిత్తు Indrajit, ద్రుమచీరబద్ధమ్ bound by bark rope, తమ్ him, కపిసత్తమమ్ foremost of vanaras, అస్త్రేణ by astra, విముక్తమ్ released, విచార్య thinking, చిన్తామ్ thought, జగామ started, అన్యేన by other, బద్ధః bound, అస్త్రమ్ astra, నాను వర్తతే హి indeed does not follow.

Then the heroic Indrajit coming to know that the foremost of the monkeys bound by bark ropes was released from the bondage of Brahmastra, thought, 'indeed the divine weapon does not tolerate other bonds, so the vanara is released'.
అహో మహత్కర్మ కృతం నిరర్థకమ్కం న రాక్షసైర్మన్త్రగతిర్విమృష్టా.

పునశ్చ మన్త్రే విహతేస్త్రమన్యత్ప్రవర్తతే సంశయితా స్స్మసర్వే৷৷5.48.50৷৷


అహో Alas!, మహత్ great, కర్మ action, నిరర్థకమ్ wasted, కృతమ్ done, రాక్షసైః by the ogres, మన్త్రగతిః impact of mantra, న విమృష్టాః is not considered, మన్త్రే when mantra, విహతే is ineffective, అన్యత్ other, అస్త్రమ్ astra, న ప్రవర్తతే works, సర్వే all, సంశయితాః our lives will be at risk, స్మ us

అస్త్రేణ హనుమాన్ముక్తో నాత్మానమవబుధ్యత.

కృష్యమాణస్తు రక్షోభి స్తౌశ్చ బన్ధైర్నిపీడితః৷৷5.48.51৷৷


అస్త్రేణ by Astra, ముక్తః was released, హనుమాన్ Hanuman, తైః those, రక్షోభిః by the ogres, కృష్యమాణః dragged, బన్ధై: was tied, నిపీడితః hurting him, ఆత్మానమ్ himself, న అవబుధ్యత he did not know

Though binding and dragging by the ogres had hurt Hanuman, he on his part did not know that he had been released from Brahmastra.
హన్యమానస్తతః క్రూరై రాక్షసైః కాష్ఠముష్టిభిః.

సమీపం రాక్షసేన్ద్రస్య ప్రాకృష్యత స వానరః৷৷5.48.52৷৷


తతః then, సః వానరః that vanara, క్రూరైః by the cruel ones, రాక్షసైః by rakshasas, కాష్ఠముష్టిభిః with sticks and fists, హన్యమానః beaten, రాక్షసేన్ద్రస్య to the lord of rakshasas, సమీపమ్ near, ప్రాకృష్యత was dragged

The cruel ogres hit Hanuman with sticks and fists and dragged him to the presence of the demon lord.
అథేన్ద్రజిత్తం ప్రసమీక్ష్య ముక్తమస్త్రేణ బద్ధం ద్రుమచీరసూత్రైః.

న్యదర్శయత్తత్ర మహాబలం తం హరిప్రవీరం సగణాయ రాజ్ఞే৷৷5.48.53৷৷


అథ and then, ద్రుమచీరసూత్రైః with bark ropes, బద్ధమ్ bound, తమ్ him, అస్త్రేణ by the astra, ముక్తమ్ released, ప్రసమీక్ష్య seeing, ఇన్ద్రజిత్ Indrajit, మహాబలమ్ who had great power, తం హరిప్రవీరమ్ foremost monkey, తత్ర there, సగణాయ including the courtiers, రాజ్ఞే king in the royal assembly, న్యదర్శయత్ presented

Then Indarjit, seeing the powerful Hanuman, the foremost of monkeys who was released from the Brahmastra, still bound by bark ropes, presented him to the ogres and their master in the royal assembly.
తం మత్తమివ మాతఙ్గం బద్ధం కపివరోత్తమమ్.

రాక్షసా రాక్షసేన్ద్రాయ రావణాయ న్యవేదయన్৷৷5.48.54৷৷


మత్తమ్ in rut, మాతఙ్గమివ elephant like, బద్ధమ్ bound, కపివరోత్తమమ్ best of monkeys, తమ్ him, రాక్షసాః ogres, రాక్షసేన్ద్రాయ to the demon king, రావణాయ to Ravana, న్యవేదయన్ presented

The ogres presented the best of monkeys, Hanuman looking like an elephant in rut to Ravana, the demon king.
కోయం కస్య కుతోవాత్ర కిం కార్యం కో వ్యపాశ్రయః.

ఇతి రాక్షసవీరాణాం తత్ర సఞ్జజ్ఞిరే కథాః৷৷5.48.55৷৷


అయమ్ this, కః who is, కస్య his, కుతో వా whose son is he, అత్ర here, కిమ్ why, కార్యమ్ task, వ్యపాశ్రయః to whom, కః what, ఇతి this, తత్ర there, రాక్షసవీరాణామ్ heroic demons, కథాః talked about him, సఞ్జజ్ఞిరే talked among themselves

"Who is he? Whose son is he? Why has he come here? Where has he come from? What business does he have here?" Thus the heroic demons talked among themselves.
హన్యతాం దహ్యతాం వాపి భక్ష్యతామితి చాపరే.

రాక్షసాస్తత్ర సఙ్క్రుద్ధా: పరస్పరమథాబ్రువన్৷৷5.48.56৷৷


అథ and then, అపరే others, రాక్షసాః rakshasas, సఙ్కృద్ధాః very angry, హన్యతామ్ kill him, దహ్యతాం చాపి he may be burnt also, భక్ష్యతామ్ devoure, ఇతి this way, పరస్పరమ్ one another, అబ్రువన్ spoke

Thereafter other ogres angrily said 'Let us kill him, burn him or otherwise devour him,' thus they spoke to one another.
అతీత్య మార్గం సహసా మహాత్మా స తత్ర రక్షోధిపపాదమూలే.

దదర్శ రాజ్ఞః పరిచారవృద్ధాన్ గృహం మహారత్నవిభూషితం చ৷৷5.48.57৷৷


మహాత్మా great self, సః he, సహసా quickly, మార్గమ్ the path, అతీత్య after crossing, తత్ర there, రాజ్ఞః of the king, మహారత్నవిభూషితమ్ adorned with precious gems, గృహమ్ palace, రక్షోధిపపాదమూలే near the feet of the king, పరిచారవృద్ధాన్ the aged and experienced ministers of the king, దదర్శ saw

The great Hanuman moving quickly and crossing the path came near the feet of the king. He saw the aged and experienced ministers of the king and the palace of the king adorned with precious gems.
స దదర్శ మహాతేజా రావణః కపిసత్తమమ్.

రక్షోభిర్వికృతాకారైః కృష్యమాణమితస్తతః৷৷5.48.58৷৷


మహాతేజాః resplendent one, సః రావణః that Ravana, వికృతాకారైః by ugly looking ones, రక్షోభిః by the rakshasas, ఇతస్తతః here and there, కృష్యమాణమ్ being dragged, కపిసత్తమమ్ foremost monkey, దదర్శ saw

Resplendent Ravana saw the ogres of ugly appearance dragging the foremost of the monkeys here and there.
రాక్షసాధిపతిం చాపి దదర్శ కపిసత్తమః.

తేజోబలసమాయుక్తం తపన్తమివ భాస్కరమ్৷৷5.48.59৷৷


కపిసత్తమః చ and the best of monkeys, తేజోబలసమాయుక్తమ్ one who had splendour and strength, తపన్తమ్ radiating brilliance, భాస్కరమ్ ఇవ like the Sun, రాక్షసాధిపతిమ్ king of demons, దదర్శ saw

Hanuman the best of monkeys also saw the demon king who had both splendour and strength, radiating brilliance like the Sun.
సరోషసమ్వర్తితతామ్రదృష్టిర్దశాననస్తం కపిమన్వవేక్ష్య.

అథోపవిష్టాన్ కులశీలవృద్ధాన్ సమాదిశత్తం ప్రతి మన్త్రిముఖ్యాన్৷৷5.48.60৷৷


సః దశాననః that ten-headed one, రోషసమ్వర్తితతామ్రదృష్టిః his red eyes rolling in rage, తం కపిమ్ him the monkey, అన్వవేక్ష్య observing unwinkingly, అథ and then, ఉపవిష్టాన్ seated, కులశీలవృద్ధాన్ noble and aged members of his clan, మన్త్రిముఖ్యాన్ important ministers, తం ప్రతి with regard to him, సమాదిశత్ ordered

That ten-headed rakshasa king, rolling his red eyes rapidly in rage and observing the monkey unwinkingly ordered the noble and aged ministers of his clan to interrogate Hanuman.
యథాక్రమం తైస్స కపిర్విపృష్టః కార్యార్థమర్ధస్య చ మూలమాదౌ.

నివేదయామాస హరీశ్వరస్య దూతః సకాశాదహమాగతోస్మి৷৷5.48.61৷৷


తైః by those, యథాక్రమమ్ in a proper order, కార్యార్థమ్ purpose, అర్ధస్య of the purpose, మూలమ్ origin, విపృష్టః questioned, సః కపిః that monkey, హరీశ్వరస్య సకాశాత్ a messsenger of the king of monkeys, సకాశాత from his place, ఆగతః అస్మి I came, నివేదయామాస he reported

At the very outset they questioned Hanuman manner in the usual about the place he came from and the purpose. Hanuman reported, 'I am Hanuman. I came as a messenger by the order of the king of monkeys'.
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే సున్దరకాణ్డే అష్టచత్వారింశస్సర్గః৷৷
Thus ends the fortyeigth sarga of Sundarakanda of the holy Ramayana, the first epic composed by sage Valmiki.