Sloka & Translation

Audio

[Hanuman takes leave of Sita -- sets out for the northern shore -- Description of Arishta mountain]

తతస్తు శింశుపామూలే జానకీం పర్యుపస్థితామ్.

అభివాద్యాబ్రవీద్దిష్ట్యా పశ్యామి త్వామిహాక్షతామ్৷৷5.56.1৷৷


తతః then, శింశుపామూలే under the simsupa tree, పర్యుపస్థితామ్ stationed, జానకీమ్ Janakai, అభివాద్య offered salutation, అబ్రవీత్ said, దిష్ట్యా luckily, అక్షతామ్ unscathed, త్వామ్ you, ఇహ here, పశ్యామి I see you.

Then Hanuman offered salutations to Janaki, stationed at the foot of the simsupa tree, and said, "Luckily I see you unscathed."
తతస్తం ప్రస్థితం సీతా వీక్షమాణా పునః పునః.

భర్తృస్నేహాన్వితం వాక్యం హనుమన్తమభాషత৷৷5.56.2৷৷


తతః then, ప్రస్థితమ్ him who was ready to start his journey, తం హనుమన్తమ్ that Hanuman, పునః పునః again and again, వీక్షమాణా looking at him, సీతా Sita, భర్తృస్నేహాన్వితమ్ showing her love for her husband, వాక్యమ్ this word, అభాషత spoke.

Looking at Hanuman again and again, as he was ready to start on his return journey, thus spoke Sita expressing her love for her husband:
కామమస్య త్వమేవైకః కార్యస్య పరిసాధనే.

పర్యాప్తః పరవీరఘ్న యశస్యస్తే బలోదయః৷৷5.56.3৷৷


పరవీరఘ్నః destroyer of foes, అస్య కార్యస్య of this task, పరిసాధనే in this task (of rescuing), త్వమ్ you, ఏకః ఏవ singlehanded, కామమ్ indeed, పర్యాప్తః capable, తే to you, బలోదయః rise of strength, యశస్యః will bring glory.

"O destroyer of foes, you are capable of rescuing me singlehanded. Your success will raise your strength and bring glory.
శరైస్తు సఙ్కులాం కృత్వా లఙ్కాం పరబలార్దనః.

మాం నయేద్యది కాకుత్స్థస్తత్తస్య సదృశం భవేత్৷৷5.56.4৷৷


పరబలార్దనః slayer of enemy forces,కాకుత్స్థః Kakutstha,లఙ్కామ్ to Lanka, శరైః తు with arrows indeed, సఙ్కులామ్ spreading, కృత్వా all over, మామ్ me, నయేద్యది if he takes me, తత్ that, తస్య for him, సదృశమ్ worthy, భవేత్ will be.

"If Kakutstha Rama, the slayer of enemy forces comes to Lanka, fills it with his arrows and takes me back, it will be worthy of him.
తద్యథా తస్య విక్రాన్తమనురూపం మహాత్మనః.

భవత్యాహవశూరస్య తథా త్వముపపాదయ৷৷5.56.5৷৷


తత్ that, మహాత్మనః the exalted, ఆహవశూరస్య who is chivalrous in the battle, తస్య his, విక్రాన్తమ్ heroic advance, అనురూపమ్ worthy of his stature, యథా as such, భవతి will be, తథా that manner, త్వమ్ you, ఉపపాదయ act.

"You should act in such a manner that the exalted Rama, who is chivalrous in the battlefield, exhibits his valour worthy of his stature".
తదర్థోపహితం వాక్యం ప్రశ్రితం హేతుసంహితమ్.

నిశమ్య హనుమాంస్తస్యా వాక్యముత్తరమబ్రవీత్৷৷5.56.6৷৷


హనుమాన్ Hanuman, ప్రశ్రితమ్ properly inclined, హేతుసంహితమ్ support with reason, అర్థోపహితమ్ meaningful, తస్యాః her, తత్ that, వాక్యమ్ word, నిశమ్య after hearing, ఉత్తరమ్ reply, వాక్యమ్ these words, అబ్రవీత్ spoke.

Hearing her meaningful reply which was well-disposed and reasonable, Hanuman
replied:
క్షిప్రమేష్యతి కాకుత్స్థః హర్యృక్షప్రవరైర్వృతః.

యస్తే యుధి విజిత్యారీన్ శోకం వ్యపనయిష్యతి৷৷5.56.7৷৷


కాకుత్స్థః Kakutstha, హర్యృక్షప్రవరైః with the foremost among vanaras and bears, వృతః surrounded, క్షిప్రమ్ very soon, ఏష్యతి he will come, యః he who, యుధి in battle, అరీన్ enemies, విజిత్య having won, తే your, శోకమ్ sorrow, వ్యపనయిష్యతి will remove.

"Rama will come soon with the best of vanaras and bears. He would win the battle and remove your sorrrow.
ఏవమాశ్వాస్య వైదేహీం హనుమాన్ మారుతాత్మజః.

గమనాయ మతిం కృత్వా వైదేహీమభ్యవాదయత్৷৷5.56.8৷৷


మారుతాత్మజః son of the Wind-god, హనుమాన్ Hanuman, వైదేహీమ్ to Vaidehi, ఏవమ్ in that way, ఆశ్వాస్య having consoled, గమనాయ to depart, మతిమ్ his mind, కృత్వా after deciding, వైదేహీమ్ to Vaidehi, అభ్యవాదయత్ respectfully saluted.

Hanuman, son of the Wind-god having consoled Vaidehi, saluted her respectfully and decided to depart.
తతస్స కపిశార్దూలః స్వామిసన్దర్శనోత్సుకః.

ఆరురోహ గిరిశ్రేష్ఠమరిష్టమరిమర్దనః৷৷5.56.9৷৷


తతః then, అరిమర్దనః crusher of foes, సః he, కపిశార్దూలః a tiger among vanaras, స్వామిసన్దర్శనోత్సుకః anxious to see his lord, అరిష్టమ్ Arishta, గిరిశ్రేష్ఠమ్ excellent mountain, ఆరురోహ ascended.

Then Hanuman, the crusher of enemies, a tiger among vanaras anxious to see his lord ascended the mount Arishta.
తుఙ్గపద్మకజుష్టాభిర్నీలాభిర్వనరాజిభిః.

సోత్తరీయమివామ్భోదైః శృంగాన్తరవిలమ్బిభిః৷৷5.56.10৷৷


తుఙ్గపద్మకజుష్టాభి: by those choicest tall padmaka trees, నీలాభిః by dark ones, వనరాజిభిః with forest ranges, శృఙ్గాన్తరవిలమ్బిభిః hanging down from the spaces between the peaks of mountain, అమ్భోదైః the rainy clouds, సోత్తరీయమివ as if covered with an upper garment.

Mount Arishta was full of blue forest-ranges with choicest tall padmaka trees. With clouds hanging on the slopes of mountain peaks, it appeared as though the mountain was wrapped in an upper garment.
బోధ్యమానమివ ప్రీత్యా దివాకరకరైశ్శుభైః.

ఉన్మిషన్తమివోద్ధూతైర్లోచనైరివ ధాతుభిః৷৷5.56.11৷৷


శుభైః with auspicious ones, దివాకరకరైః with Sun's rays, ప్రీత్యా affectionately, బోధ్యమానమివ as if he was being awakened, ఉద్ధూతైః with those pushed up (by wind), లోచనైరివ like with the eyes, ధాతుభిః with the minerals, ఉన్మిషన్తమివ as if he opening.

As if the mountain was awakened from sleep by the rays of the blessed Sun. With the colour of glowing minerals exuding, it was as if the mountain was looking out with his eyes open. (The minerals underneath the mud appear when wind blows removing the dust covering them. The glowing minerals are fancied to be eyes of the mountain.)
తోయౌఘననిస్స్వనైర్మన్ద్రైః ప్రాధీతమివ పర్వతమ్.

ప్రగీతమివ విస్పష్టైర్నానాప్రస్రవణస్వనైః৷৷5.56.12৷৷


మన్ద్రైః with loud, తోయౌఘనిస్వనైః sounds of gurgling masses of waters, ప్రాధీతమివ as if reciting (loudly), విస్పష్టైః with clear sounds, నానాప్రస్రవణస్వనైః with different kinds of sounds of water-falls, ప్రగీతమివ as if singing, పర్వతమ్ mountain.

With the loud sounds of masses of gurgling waters, the mountain appeared as though
it was standing and reciting (the Vedas) loudly. With murmuring sounds of different waterfalls, it appeared as though the mountain was singing. (The sage differentiates the steadily trickling water-sound from the rhythmic musical sounds of water-falls.)
దేవదారుభిరత్యుచ్చైరూర్ధ్వబాహుమివ స్థితమ్.

ప్రపాతజలనిర్ఘోషైః ప్రాక్రుష్టమివ సర్వతః৷৷5.56.13৷৷


అత్యుచ్చైః by the tall ones, దేవదారుభిః with devadaru trees, ఊర్ధ్వబాహుమివ as if with raised hands, స్థితమ్ standing, ప్రపాతజలనిర్ఘోషైః with the sounds of waterfalls, సర్వతః all over, ప్రాక్రుష్టమివ like the reverberations

With the tall devadaru trees on the mountain, it appeared as if the sages were standing with shoulders lifted up and performing penance. The sounds of waterfalls filled all over with reverberations.
వేపమానమివ శ్యామైః కమ్పమానైశ్శరద్వనైః.

వేణుభిర్మారుతోద్ధూతైః కూజన్తమివ కీచకైః৷৷5.56.14৷৷


శ్యామైః with dark ones, కమ్పమానైః with shaking, శరద్వనైః clouds of autumn, వేపమానమివ as if trembling, వేణుభిః కీచకైః with hollow bamboos, మారుతోద్ధూతైః hit by the wind, కీచకైః hollow bamboos rattling in the wind, కూజన్తమివ appearing like the warbling sound.

The mountain appeared as if trembling with the dark clouds of autumn. The shrill sounds pasing through the hollow bamboos filled with air appeared as if it was producing sweet musical notes.
నిశ్శ్వసన్తమివామర్షాద్ఘోరైరాశీవిషోత్తమైః.

నీహారకృతగమ్భీరైర్ధ్యాయన్తమివ గహ్వరైః৷৷5.56.15৷৷


ఘోరైః with dreadful ones, ఆశీవిషోత్తమైః with poisonous snakes, నిఃశ్వసన్తమివ as if hissing, నీహారకృతగమ్భీరైః with majestically covered heavy mist, గహ్వరైః with caves, ధ్యాయన్తమివ as though meditating, controlling all senses.

The mountain was as though hissing like a dreadful, poisonous snake. With the caves standing majestically covered with mist, the mountain appeared as if it was meditating.
మేఘపాదనిభైః పాదైః ప్రక్రాన్తమివ సర్వతః.

జృంమ్భమాణమివాకాశే శిఖరైరభ్రమాలిభిః৷৷5.56.16৷৷


మేఘపాదనిభైః appearing like the feet of clouds, పాదైః with its feet, సర్వత: all over, ప్రక్రాన్తమివ as if traversing, అభ్రమాలిభిః with ranges of clouds, శిఖరైః with its peaks, ఆకాశే in the sky, జృమ్భమాణమివ as if yawning.

With the ranges of foot-hills appearing like the feet of clouds traversing, with its peaks like garlands of clouds traversing over the mountain, it made one feel it was yawning.
కూటైశ్చ బహుధా కీర్ణైశ్శోభితం బహుకన్దరైః.

సాలతాలాశ్వకర్ణైశ్చ వంశైశ్చ బహుభిర్వృతమ్৷৷5.56.17৷৷


బహుధా many kinds, కీర్ణైః scattered with, బహుకన్దరైః with many caves, కూటైశ్చ with mountain peaks, శోభితమ్ delighting, బహుభిః with many, సాలతాలాశ్వకర్ణైశ్చ with Sal, palms, Aswakarna trees and, వంశైశ్చ with bamboos and reeds, వృతమ్ canopied with.

With many kinds of caves and peaks scattered all over, the mountain looked delightful. It was canopied with numerous trees like Sal, palms, Aswakarnas and bamboos.
లతావితానైర్వితతైః పుష్పవద్భిరలఙ్కృతమ్.

నానామృగగణాకీర్ణం ధాతునిష్యన్దభూషితమ్৷৷5.56.18৷৷


వితతైః with those spread out, పుష్పవద్భిః with those filled with flowers, లతావితానైః with creepers stretched all over, అలఙ్కృతమ్ decorated, నానామృగగణాకీర్ణమ్ crowded with herds of animals, ధాతునిష్యన్దభూషితమ్ decorated with colourful minerals dropping down.

It was spread with creepers filled with beautiful flowers and herds of animals. The colourful minerals flowing down decorated the mountain.
బహుప్రస్రవణోపేతం శిలాసఞ్చయసఙ్కటమ్.

మహర్షియక్షగన్ధర్వకిన్నరోరగసేవితమ్৷৷5.56.19৷৷


బహుప్రస్రవణోపేతమ్ full of waterfalls, శిలాసఞ్చయసఙ్కటమ్ with heaps of rocks making (the streams' flow difficult), మహర్షియక్షగన్ధర్వకిన్నరోరగసేవితమ్ attended with sages, yakshas, gandharvas, kinnaras and nagas.

There were many streams of water flowing and rocks making it difficult for the streams to flow. The mountain was inhabited by sages, yakshas, gandharvas, kinnaras and nagas, and uragas.
లతాపాదపసఙ్ఘాతం సింహాధ్యుషితకన్దరమ్.

వ్యాఘ్రసఙ్ఘసమాకీర్ణం స్వాదుమూలఫలద్రుమమ్৷৷5.56.20৷৷


లతాపాదపసఙ్ఘాతమ్ with clusters of creepers and trees, సింహాధ్యుషితకన్దరమ్ caves inhabited by lions, వ్యాఘ్రసఙ్ఘసమాకీర్ణమ్ herds of tigers scattered all over, స్వాదుమూలఫలద్రుమమ్ full of trees bearing tasty roots and fruits.

The clusters of creepers, and trees bearing tasty fruits and roots were uprooted. There were caves inhabited by lions. Herds of tigers were scattered all over (by the impetus of Hanuman's pressure on the mountain).
తమారురోహ హనుమాన్ పర్వతం పవనాత్మజః.

రామదర్శనశీఘ్రేణ ప్రహర్షేణాభిచోదితః৷৷5.56.21৷৷


పవనాత్మజః son of the Wind-god, హనుమాన్ Hanuman, రామదర్శనశీఘ్రేణ anxious to see Rama soon, ప్రహర్షేణ with joy, అభిచోదితః prompted, తం పర్వతమ్ that mountain, ఆరురోహ ascended.

Anxious to see Rama soon, the son of the Wind-god ascended the mountain happily.
తేన పాదతలాక్రాన్తా రమ్యేషు గిరిసానుషు.

సఘోషాస్సమశీర్యన్త శిలాశ్చూర్ణీకృతాస్తతః৷৷5.56.22৷৷


తతః then, రమ్యేషు in delightful ones, గిరిసానుషు on mountain ranges, తేన by him, పాదతలాక్రాన్తాః crushed by his feet, శిలాః rocks, సఘోషాః making loud sound, చూర్ణీకృతాః reduced to powder, సమశీర్యన్త rolled down.

Crushed under Hanuman's feet the rocks making a loud noise on the beautiful mountain ranges rolled down, reduced to powder.
స తమారుహ్య శైలేన్ద్రం వ్యవర్ధత మహాకపిః.

దక్షిణాదుత్తరం పారం ప్రార్థయన్ లవణామ్భసః৷৷5.56.23৷৷


సః మహాకపిః that great Hanuman, లవణామ్భసః of the salt-water ocean, దక్షిణాత్ from the South, ఉత్తరం పారమ్ towards northern shore, ప్రార్థయన్ desiring, తం శైలేన్ద్రమ్ that king of mountains, ఆరుహ్య having ascended, వ్యవర్ధత started enlarging body.

On ascending the king of mountains, desiring to reach the northern shore of the salt-water ocean from the Southern shore, he enlarged his body (in preparation to leap).
అధిరుహ్య తతో వీరః పర్వతం పవనాత్మజః.

దదర్శ సాగరం భీమం మీనోరగనిషేవితమ్৷৷5.56.24৷৷


తతః then, వీరః hero, పవనాత్మజః son of the Wind-god, పర్వతమ్ mountain, అధిరుహ్య having ascended, మీనోరగనిషేవితమ్ inhabited by fishes and sankes, భీమమ్ dreadful, సాగరమ్ ocean, దదర్శ saw.

Then the heroic son of the Wind-god, who had ascended the mountain saw the dreadful ocean inhabited by fishes and snakes.
స మారుత ఇవాకాశం మారుతస్యాత్మసమ్భవః.

ప్రపేదే హరిశార్దూలో దక్షిణాదుత్తరాం దిశమ్৷৷5.56.25৷৷


మారుతస్య Wind-god's, ఆత్మసమ్భవః son, సః హరిశార్దూలః that tiger among monkeys, దక్షిణాత్ from the south, ఉత్తరాందిశమ్ towards northern side, మారుతః ఇవ like the wind-god, ఆకాశమ్ sky, ప్రపేదే leaped.

Hanuman, the tiger among monkeys leaped into the sky like the Wind-god from the south to the north shore.
స తదా పీడితస్తేన కపినా పర్వతోత్తమః.

రరాస సహ తైర్భూతైః ప్రవిశన్వసుధాతలమ్৷৷5.56.26৷৷

కమ్పమానైశ్చ శిఖరైః పతద్భిరపి చ ద్రుమైః.


తదా then, తేన కపినా by that vanara, పీడితః pressed, సః పర్వతోత్తమః that great mountain, తైః those, భూతైః సహ along with the creatures, వసుధాతలమ్ to the earth, ప్రవిశన్ while entering, కమ్పమానైః with shaking, శిఖరైః with peaks, పతద్భిః with dropped, ద్రుమైః with trees, రరాస crushed down making great sound.

Pressed under the feet of Hanuman, the great mountain made loud sound sinking into the earth along with all its creatures, with its shaken mountain peaks and uprooted trees dropping down.
తస్యోరువేగోన్మథితాః పాదపాః పుష్పశాలినః৷৷5.56.27৷৷

నిపేతుర్భూతలే రుగ్ణాశ్శక్రాయుధహతా ఇవ.


తస్య his, ఊరువేగాత్ with the force of his thighs, మథితాః shaken, పుష్పశాలినః trees with blossoms, పాదపాః trees, రుగ్ణాః men suffering with diseases, శక్రాయుధహతా ఇవ as if struck by Indra's thunderbolt, భూతలే on the ground, నిపేతుః fell.

Shaken by the violent force of Hanuman's thighs, the blossoming trees fell on the
ground like sickmen hit by Indra's thunderbolt.
కన్దరాన్తరసంస్థానాం పీడితానాం మహౌజసామ్৷৷5.56.28৷৷

సింహానాం నినదో భీమో నభో భిన్దన్ స శుశ్రువే.


కన్దరాన్తరసంస్థానామ్ of those residing in mountain caves, పీడితానామ్ of those crushed, మహౌజసామ్ of the powerful ones, సింహానామ్ of lions, భీమః terrific, సః నినదః that noise, నభః sky, భిన్దన్ as if breaking, శుశ్రువే was heard.

The dreadful roar of strong lions, lying in mountain-caves was heard cracking the sky when they were crushed in the turmoil.
త్రస్తవ్యావృత్తవసనా వ్యాకులీకృతభూషణాః৷৷5.56.29৷৷

విద్యాధర్యః సముత్పేతుస్సహసా ధరణీధరాత్.


విద్యాధర్యః Vidyadharis, త్రస్తవ్యావృత్తవసనాః with their clothes slipped with fear, వ్యాకులీకృతభూషణాః with ornaments disarrayed, సహసా at ones, ధరణీధరాత్ from the mountain, సముత్పేతుః flew.

The Vidyadharis with their clothes slipped and ornaments disarrayed in fear, at once flew from the mountain.
అతిప్రమాణా బలినో దీప్తజిహ్వా మహావిషాః৷৷5.56.30৷৷

నిపీడితశిరోగ్రీవా వ్యచేష్టన్త మహాహయః.


అతిప్రమాణాః very big ones in size, బలినః strong ones, దీప్తజిహ్వాః with glowing tongues, మహావిషాః highly poisonous, మహాహయః huge snakes, నిపీడితశిరోగ్రీవాః pressed on their heads and necks, వ్యచేష్టన్త started protruding.

Highly powerful, huge and poisonous snakes with their glowing tongues protruded, pressed on their heads and necks (by Hanuman).
కిన్నరోరగన్ధర్వయక్షవిద్యాధరాస్తదా৷৷5.56.31৷৷

పీడితం తం నగవరం త్యక్త్వా గగనమాస్థితా:.


తదా then, కిన్నరోరగగన్ధర్వయక్షవిద్యాధరాః kinnaras, uragas, gandharvas, yakshas and vidyadharas, పీడితమ్ tormented, తం నగవరమ్ that mountain, త్యక్త్వా having left, గగనమ్ to the sky, ఆస్థితాః occupied.

Then the kinnaras, uragas, gandhravas, yakshas and vidyadharas left the tortured mountain and occupied the sky.
స చ భూమిధరః శ్రీమాన్బలినా తేన పీడితః৷৷5.56.32৷৷

సవృక్షశిఖరోదగ్రః ప్రవివేశ రసాతలమ్.


బలినా by the powerful one, తేన by him, పీడితః crushed, సవృక్షశిఖరోదగ్రః along with its trees and standing tall peaks, శ్రీమాన్ prosperous, సః భూమిధరశ్చ that mountain, రసాతలమ్ underworld, ప్రవివేశ entered.

Crushed by the powerful Hanuman, that prosperous mountain with its trees standing and tall peaks sank into the underworld.
దశయోజనవిస్తారస్త్రింశద్యోజనముచ్ఛ్రితః৷৷5.56.33৷৷

ధరణ్యాం సమతాం యాతః స బభూవ ధరాధరః.


దశయోజనవిస్తారః ten yojanas in width, త్రింశద్యోజనమ్ thirty yojanas, ఉచ్ఛ్రితః in height, సః ధరాధరః that mountain, ధరణ్యామ్ along with, సమతామ్ equal, యాతః reduced, బభూవ became.

That mountain of ten yojanas in width and thirty yojanas in height got levelled with the earth.
స లిలఙ్ఘయిషుర్భీమం సలీలం లవణార్ణవమ్৷৷5.56.34৷৷

కల్లోలాస్ఫాలవేలాన్తముత్పపాత నభో హరిః.


సః హరిః that vanara, భీమమ్ terrific, కల్లోలాస్ఫాలవేలాన్తమ్ with huge waves dashing towards the shore, లవణార్ణవమ్ ocean of salt-water, సలీలమ్ easily, లిలఙ్ఘయిషుః desiring to cross, నభః sky, ఉత్పపాత leaped.

Eager to leap the terrific ocean lashed by huge waves hitting the shore Hanuman rose up effortlessly and jumped into the sky.
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే సున్దరకాణ్డే షట్పఞ్చాశస్సర్గః৷৷
Thus ends the fiftysixth sarga of Sundarakanda of the holy Ramayana, the first epic composed by sage Valmiki.